Zaimki zwrotne w j. hiszpańskim (Pronombres reflexivos en español)

Hola a todos y bienvenidos nuevamente a mi blog.

W języku hiszpańskim jest bardzo wiele czasowników, które występują z zaimkami zwrotnymi. Zaimki zwrotne stosujemy do zaznaczenia, że czynność opisywana przez czasownik odnosi się do wykonawcy czynności.

W odróżnieniu od języka polskiego, gdzie zaimek zwrotny dla wszystkich osób ma tylko jedną formę „się”, hiszpański zaimek osobowy „se” odmienia się przez osoby i przybiera formy: me, te, se, nos, os, se. W trzeciej osobie liczby pojedynczej i mnogiej występuje ta sama forma „se”. Cechą charakterystyczną wszystkich czasowników zwrotnych jest końcówka -se w bezokoliczniku.

Odmianę czasownika zwrotnego „lavarse” (myć się) przedstawia poniższa tabela:

Liczba pojedyncza Liczba mnoga
me lavo (myję się) nos lavamos (myjemy się)
te lavas (myjesz się) os laváis (myjecie się)
se lava (myje się) se lavan (myją się)

Czasowniki zwrotne wskazują na:

działania, które dana osoba wykonuje na sobie, np. afeitarse (golić się), depilarse (depilować się), lavarse (myć się), maquillarse (malować się), peinarse (czesać się), vestirse (ubierać się),
na zmianę stanu lub kondycji fizycznej, np. dormirse (zasypiać), enfermarse (rozchorować się), moverse (ruszać się), resfriarse (przeziębić się),
zmianę stanu emocjonalnego, np. alegrarse de algo (cieszyć się z czegoś), aburrirse (nudzić się), emocionarse (wzruszać się), lamentarse (rozpaczać), preocuparse (niepokoić się), rebelarse (buntować się, sprzeciwiać się), sentirse + adj (czuć się),
zmianę czucia lub percepcji, np. acordarse de algo (przypominać sobie coś), acostumbrarse a algo (przyzwyczajać się do czegoś), olvidarse de algo (zapomnieć o czymś),
zmianę statusu społecznego, np. casarse (żenić się, wychodzić za mąż), divorciarse (rozwodzić się), empobrecerse (ubożeć), enriquecerse (bogacić się),
interakcje jednej osoby z drugą, np. amarse (kochać się), besarse (całować się), darse la mano (podawać sobie ręce), hablarse (rozmawiać ze sobą), odiarse (nienawidzić się), pelearse (kłócić się),
nagłe i nieprzewidziane zdarzenia, np. caerse (upaść), perderse (zabłądzić), romperse (łamać się, rozbijać się).

Miejsce zaimków zwrotnych w zdaniach

a) w większości przypadków zaimki dzierżawcze stawiamy przed odmienioną formą czasownika, na przykład:

¿Cómo te llamas? – Jak się nazywasz? [llamarse – nazywać się]
Ella se lava la cara. – Ona myje sobie twarz. [lavarse – myć się]
La niña se peina. – Dziewczynka czesze się. [peinarse – czesać się]
Me lavo las manos. – Myję sobie ręce. [lavarse – myć się]

b) odmienione zaimki zwrotne najczęściej przyłączamy do bezokoliczników, na przykład:

Necesito levantarme temprano por la mañana. – Rano muszę wcześnie wstać. [levantarse – wstawać]
¡No quiero enfermarme! – Nie chcę rozchorować się! [enfermarse – zachorować, rozchorować się]
Tengo que acostarme en el sofa. – Muszę położyć się na sofie. [acostarse – kłaść się]
Quiero bañarme pero no hay agua caliente. – Chcę wykąpać się, ale nie ma ciepłej wody. [bañarse – kąpać się]
¿Quiere probarse la falda? – Czy chce pani przymierzyć spódnicę?

c) w przypadku konstrukcji ir + a+ bezokolicznikpoder + bezokolicznik mamy dwie możliwości. Zaimek zwrotny można postawić albo przed odmienionym czasownikiem ir/poder albo dołączyć go do bezokolicznika, na przykład:

Ella se va a duchar. / Ella va a ducharse. – Ona weźmie prysznic. [ducharse – brać prysznic]
Me voy a casar con ella. / Voy a casarme con ella. – Ożenię się z nią. [casarse – żenić się, wychodzić za mąż, brać ślub]
¿Te puedes vestir más rápido? / ¿Puedes vestirte más rápido? – Czy możesz szybciej się ubierać? [vestirse – ubierać się]

d) w przypadku konstrukcji estar + gerundio mamy dwie możliwości. Zaimek zwrotny można postawić albo przed odmienionym czasownikiem „estar” albo dołączyć go do formy gerundio, na przykład:

Me estoy bañando. / Estoy bañándome. – Biorę prysznic. [ducharse – brać prysznic]

Zauważ, że gdy zaimek zwrotny przyłączany jest do gerundio, zaznaczamy akcent graficzny nad samogłoską znajdującą się w przedostatniej sylabie formy gerundio.

e) w trybie rozkazującym twierdzącym zaimek zwrotny dołączamy do odmienionej formy czasownik, na przykład:

¡Cállate! – Zamknij się! [callarse – milczeć]
¡Dúchate y vístete! – Weź prysznic i ubierz się!
¡Levántate! – Wstań [levantarse – wstawać]
¡Muévete! – Rusz się! [moverse – ruszać się]
¡Siéntate, por favor! – Usiądź, proszę! Proszę siadaj! [sentarse – siadać]
¡Siéntese, por favor! – Proszę siadać! / Proszę usiąść!
¡Váyanse, por favor! –Proszę niech państwo idą! [irse – odchodzić, wyjeżdżać]
¡Vete y déjame en paz! – Idź sobie i zostaw mnie w spokoju!
¡Vístete! – Ubierz się! [verstirse – ubierać się]

W pierwszej i drugiej osobie liczby mnogiej czasowników w trybie rozkazującym twierdzącym zanika ostatnia litera wyrazu, czyli -s-d.

¡Sentémonos! – Usiądźmy! [niepoprawnie: sentemosnos]
¡Sentaos! – Siadajcie! [niepoprawnie: sentados]

¡Vámonos de aquí! – Chodźmy stąd! [niepoprawnie: vámosnos]
¡Idos de aquí! – Idźcie stąd! [wyjątek]

¡Vistámonos! – Ubierzmy się [niepoprawnie: vistámosnos]
¡Vestíos! – Ubierzcie się! [niepoprawnie: vestidos]

f) w trybie rozkazującym przeczącym zaimek zwrotny stawiamy przed odmienionym czasownikiem, na przykład:

¡No te preocupes! – Nie przejmuj się!
¡No se preocupe! – Niech pan/pani się nie przejmuje!
¡No nos preocupemos! – Nie przejmujmy się!
¡No os preocupéis! – Nie przejmujcie się!
¡No se preocupen! – Niech państwo się nie przejmują!

¡No te vayas! – Nie odchodź!
¡No se vaya! – Niech pan/pani nie odchodzi!
¡No nos vayamos! – Nie odchodźmy!
¡No os vayáis! – Nie odchodźcie!
¡No os vayan! – Niech państwo nie odchodzą!

Należy zawsze pamiętać, że hiszpańskie czasowniki zwrotne nie zawsze są zwrotne w języku polskim i na odwrót, czasowniki zwrotne w języku polskim nie zawsze są zwrotne w języku hiszpańskim, na przykład:

arrepentirse – żałować
caerse – upaść
levantarse – wstawać
probarse – przymierzyć
quedarse – zostawać
quejarse – narzekać
sentarse – siadać

Nie wolno automatycznie dodawać zaimków zwrotnych do niektórych czasowników w języku hiszpańskim, mimo że są one zwrotne w języku polskim, na przykład:

cambiar – zmieniać się
comenzar – zaczynać się
empeorar – pogarszać się
empezar – zaczynać się
mejorar – poprawiać się
terminar – kończyć się

Niektóre czasowniki w języku hiszpańskim zmieniają swoje znaczenie w formie zwrotnej. Użycie zaimka zwrotnego modyfikuje znaczenie czasowników, na przykład:

acordar (uzgadniać)acordarse (przypominać sobie, pamiętać)
despedir (zwalniać kogoś)despedirse (żegnać się, zwalniać się)
dirigir (kierować, dyrygować)dirigirse a/hacia (udać się dokądś)
dormir (spać)dormirse (zasypiać)
encontrar (znajdować)encontrarse con (spotykać się z kimś)
ir a (iść do) irse de (odchodzić, wyjeżdżać)
parecer (wyglądać)parecerse (być podobnym)
probar (próbować)probarse (przymierzać)
quedar (umawiać się)quedarse (zostawać gdzieś)
sentir (żałować)sentirse (czuć się)

A teraz przykłady zdań w wersji polsko-hiszpańskiej do analizy:

Ariana myje sobie włosy.Ariana se está lavando el pelo.
Bardzo dobrze się bawię, kiedy jestem z tobą.Me divierto mucho cuando estoy contigo.
Bardzo szybko przyzwyczaiłem się do mojego nowego życia w Brazylii. Me acostumbré rápido a mi nueva vida en Brasil.
Bazylika Matki Bożej z Guadalupe, Chichén Itzá, Cancún, Xochimilco, Teotihuacán, katedra w Guadalajarze, Monte Albán znajdują się wśród najbardziej odwiedzanych miejsc turystycznych w Meksyku.Basílica de Santa María de Guadalupe, Chichén Itzá, Cancún, Xochimilco, Teotihuacán, Catedral de Guadalajara, Monte Albán se encuentran entre los lugares turísticos más visitados en México.
Cały czas się mylisz. Tú te confundes todo el tiempo.
Codziennie rano golę się. Me afeito todas las mañanas.
Co oznacza, gdy kobieta gryzie sobie wargi? ¿Qué significa cuando una mujer se muerde los labios?
Co robić, gdy studenci pokazują, że się nudzą w szkole?¿Qué hacer cuando los estudiantes indican que se aburren en la escuela?
Co zrobić, gdy skaleczę się nożem?¿Qué hacer si me corto con un cuchillo?
Czasami źle się czuję, więc siadam na fotel.A veces me siento mal, entonces, me siento en una silla.
Czy można wyjechać na wakacje w środku pandemii? ¿Es posible irse de vacaciones en medio de la pandemia?
Czy rzeczywiście trzeba kąpać się, zmieniać ubrania i zdejmować buty wchodząc do domu?¿Es realmente necesario bañarse, cambiarse de ropa y quitarse los zapatos al entrar a la casa?
Dlaczego do 30% społeczeństwa gryzie paznokcie? ¿Por qué hasta un 30% de la población se muerde las uñas?
Dlaczego mój syn budzi się w nocy?¿Por qué mi hijo se despierta por la noche?
Dlaczego wychodzisz tak wcześnie?¿Por qué te vas tan temprano?
Dzieci budzą się codziennie same.Los niños se despiertan solos todos los días.
Dziewczynka bawi się ze swoimi przyjaciółkami. La muchacha se divierte con sus amigas.
Jak się pan/pani nazywa?¿Cómo se llama?
Jestem bez pracy i czuję się przygnębiony.Estoy sin trabajo y me siento deprimido.
Jeżeli czuje się pan(i) chory(a), proszę zastanowić się nad anulowaniem wizyty. Si se siente enfermo, por favor considere cancelar su cita.
Każdego dnia wstaję o godz. 5.Yo me levanto cada día a las cinco.
Każdy przedmiot metalowy utlenia się. Todo objeto de metal se oxida.
Kiedy ktoś ma objawy zimna i gorąca lub dreszcze, to pierwsze co powinien zrobić, to włożyć sobie termometr pod pachę i zmierzyć temperaturę. Cuando una persona tiene sensación de frío y calor o escalofríos, lo primero que tiene que hacer es ponerse el termómetro en la axila y comprobar la temperatura.
Kiedy wyjeżdża pan/pani na wakacje?¿Cuándo se va de vacaciones?
Kierujemy się do wyjścia.Nos dirigimos a la salida.
Kryzys ten przekształci się w największą recesję XXI wieku.Esta crisis se va a convertir en la gran recesión del siglo XXI.
Marcel budzi się o godzinie 6:30.Marcel se despierta a las seis y media.
Meksyk składa się z 31 stanów federalnych i stolicy. México se compone de 31 estados federativas y una capital.
Moje dzieci wstają o godz. 8.Mis hijos se levantan a las ocho.
Muszę przeprowadzić się. Tengo que mudarme.
Nakładam maseczkę, aby chronić się przed koronawirusem.Me pongo la mascarilla para defenderme contra el coronavirus.
Narzeka, bo ma gorączkę. Se queja porque tiene la fiebre.
Niczego nie żałuję, co zrobiłam.Yo no me arrepiento de nada de lo que he hecho.
Nie dowiedziałem się niczego.No me he enterado de nada.
Nie płacz! ¡No te lamentes!
Nie martw się o mnie! ¡No te preocupes por mí!
Nie pamiętam jego/jej imienia.No me acuerdo de su nombre.
Nie rozumiesz (nie zdajesz sobie sprawy), że nie mogę zostać?¿No te das cuenta de que no puedo quedarme?
Nie wiem czemu się śmieję. No sé por qué me río.
Nie wiesz dlaczego się śmiejesz? ¿No sabes por qué te ríes?
Nie wyobrażam sobie życia bez ciebie.No me imagino la vida sin ti.
Nie zostawaj w tyle!¡No te quedes atrás!
Nigdy nie myślałam, że zakochałabym się w cudzoziemcu, ale taka jest miłość.Nunca pensé que me enamoraría de un extranjero, pero así es el amor.
No dalej, rusz się!Venga, muévete!
O której godzinie dzieci powinny kłaść się spać?¿A qué hora deben acostarse los niños?
Ona depiluje sobie nogi pastą cukrową. Ella se depila las piernas con pasta de azúcar.
On i ona się kochają. Él y ella se aman.
On myje sobie zęby trzy razy dziennie.Él se lava los dientes tres veces al día.
Ona maluje sobie usta zawsze na czerwono.Ella se pinta los labios siempre de color rojo.
Moja córka i syn cały czas się kłócą.Mi hija y mi hijo se pelean todo el tiempo.
Pamiętasz, jak nazywa się stolica Paragwaju? Tak, stolicą Paragwaju jest Asunción. ¿Te acuerdas cómo se llama la capital del Paraguay? Sí, la capital del Paraguay es Asunción.
Podczas kwarantanny ludzie bawią się na swoich balkonach. Durante cuarentena la gente se divierte desde sus balcones.
Pogoda pogorszy się w poniedziałek na znacznym obszarze Hiszpanii. El tiempo empeora este lunes en gran parte de España.
Pospiesz się, bo się spóźnimy!¡Date prisa, que vamos a llegar tarde!
Przebieram się, gdy przyjeżdżam do domu. Me cambio cuando llego a casa.
Przedstawienie zaczyna się o godz. 20:00.Es espectáculo comienza a las 20:00 horas.
Przymierzam sukienkę. Me pruebo un vestido.
Rząd zachęca ludzi do pozostawania w domu, aby spowolnić rozprzestrzenianie się koronawirusa.El Gobierno anima a la gente a quedarse en casa para ralentizar la propagación del coronavirus.
Szczotkuję zęby trzy razy dziennie i mam próchnicę. Co źle robię? Me cepillo los dientes tres veces al día y tengo caries. ¿Qué hago mal?
W jakiej dzielnicy zakwaterować się w Paryżu?¿En cuál distrito alojarse en París?
W tych dniach przypominam sobie o moich minionych podróżach.Estos días me acuerdo de los viajes pasados.
Wstajemy i przygotowujemy się do szkoły. Nos levantamos y nos preparamos para la escuela.
Wszystko się sprzedaje, wszystko się kupuje, wszystko się wymienia. Todo se vende, todo se compra, todo se cambia.
Wyjeżdżamy na wakacje do Brazylii. Nos vamos de vacaciones a Brasil.
Zasypia za kierownicą i odmawia poddaniu się badaniu na zawartość alkoholu.Se queda dormido al volante y se niega a someterse a la prueba de alcoholemia.
Zdaję sobie sprawę, że Ameryka Łacińska jest bardzo duża.Me doy cuenta de que América Latina es muy grande.
Zdejmuję buty, kiedy wchodzę do domu.Me quito los zapatos cuando entro a mi casa.
Zdejmuję ubranie, by wykąpać się. Me quito la ropa para bañarme.
Zima się zbliża, ale nie przejmuj się.El invierno se acerca, pero no te preocupes.
Zobaczymy się jutro w szkole. Nos veremos mañana en la escuela.
Zostaję z tobą w Santa Cruz.Me quedo contigo en Santa Cruz.
Zostajemy w tym hotelu w Cancún, aby odpocząć.Nos quedamos en este hotel en Cancún para descansar.

Un fuerte abrazo y gracias por estar aquí y hasta la próxima.