Czasownik nieregularny „fare” w j. włoskim

Isola d'Elba © Visit Tuscany It

Podstawowe znaczenie czasownika „fare” to robić. Oprócz swojego podstawowego znaczenia ma on wiele innych znaczeń i wchodzi w skład niezliczonej liczby wyrażeń i zwrotów. Czasownik ten odmienia się w sposób nieregularny.

Odmiana czasownika „fare” w czasie teraźniejszym

Liczba pojedynczaLiczba mnoga
io faccio (ja robię)noi facciamo (my robimy)
tu fai (ty robisz)voi fate (wy robicie)
lui/lei fa (on / ona robi)
Lei fa (pan / pani robi)
loro fanno (oni / one robią)
Loro fanno (państwo robią)

Czasownik „fare” wchodzi w skład różnych zwrotów i wyrażeń, które można przyporządkować do poniższych grup:

Codzienne czynności

avere da faremieć coś do zrobienia, być zajętym
fare benzinatankować
fare colazionejeść śniadanie
fare due passiwyjść na krótki spacer, przejść się
fare i piattizmywać naczynia
fare il bagnobrać kąpiel, kąpać się
fare il bigliettonabyć bilet
fare il bucatorobić pranie
fare il lettościelić łóżko
fare il pienotankować do pełna
fare la docciabrać prysznic
fare la filastać w kolejce
fare la codastać w kolejce
fare la spesarobić zakupy (spożywcze)
fare le ore piccolepóźno wracać do domu; późno iść spać
fare le puliziesprzątać
fare le spese / fare shoppingrobić zakupy (w centrum handlowym)
fare le valigiespakować się
fare palestraćwiczyć na siłowni
fare quattro passiwyjść na krótki spacer, przejść się
fare un esamezdawać egzamin
fare un giroprzejść się
fare un sognośnić
fare un viaggioodbyć podróż
fare una festaurządzić / zorganizować imprezę
fare una passeggiatapójść na spacer
fare uno spuntino przekąsić coś
farsi i capellikazać obciąć sobie włosy
farsi le unghiezrobić sobie paznokcie
farsi la barbaogolić się

Relacje z innymi ludźmi

fare amiciziazaprzyjaźnić się
fare arrabbiare qualcunozdenerwować kogoś
fare buon viso a cattivo giocorobić dobrą minę do złej gry
fare colpo su qualcunowywrzeć na kimś wrażenie
fare complimentiprawić komplementy
fare conoscenzazawierać znajomość
fare finta diudawać
fare gli auguri a qualcunozłożyć komuś życzenia
fare i capriccikaprysić
fare il bidone a qualcuno wystawić kogoś
fare il doppio giocoprowadzić podwójną grę
fare il muso lungo dąsać się; gniewać się
fare l’amore kochać się
fare l’indiano udawać Greka
fare la corte zalecać się
fare lo spiritosożartować sobie; stroić sobie żarty
fare male a qualcunowyrządzać komuś krzywdę, skrzywdzić kogoś
fare orecchie da mercanteudawać, że się czegoś nie słyszy
fare pace pogodzić się
fare promesse da marinaioskładać obietnice bez pokrycia
fare due / quattro chiacchierepogawędzić, zamienić dwa słowa
fare quattro risatemieć ubaw; uśmiać się
fare un favore a qualcunozrobić / wyświadczyć komuś przysługę
fare un regalo a qualcunodać komuś prezent; zrobić prezent
fare una bella figurazrobić dobre wrażenie, dobrze się zachować
fare una brutta figurazrobić złe wrażenie, źle się zachować
fare una propostaskładać propozycję
fare una scenata a qualcunourządzić komuś scenę
fare una sorpresa a qualcunozrobić komuś niespodziankę
fare una telefonata a qualcunozadzwonić do kogoś
fare una visita a qualcunozrobić / złożyć komuś wizytę
fare uno scherzo a qualcunozrobić komuś żart
fare a pugnibić się; walczyć
fare il furbokręcić; pogrywać
fare lo scemowygłupiać się
farsi beffe di qualcunoszydzić z kogoś; lekceważyć kogoś
farsi vivodać znać o swojej obecności w jakimś miejscu

Czas i pogoda

fa caldojest ciepło
fa bel tempojest ładna pogoda
fa brutto tempojest brzydka pogoda
fa freddojest zimno
fare in tempo a (fare qualcosa)zdążyć na czas ze zrobieniem czegoś
fare prestozrobić coś w krótkim czasie, pospieszyć się
fare tardispóźnić się
due anni fadwa lata temu

Praca i pieniądze

fare fortuna zbić majątek, zarobić fortunę
fare il bello e il cattivo tempo zarządzać wszystkim
fare l’insegnantepracować jako nauczyciel
fare soldi zarobić pieniądze; dorobić się
fare un buon affare zrobić dobry interes

Emocje, odczucia i osobowość

far venire la pelle d’ocapowodować, że ktoś dostaje gęsiej skórki
fare attenzioneuważać
fare del proprio megliozrobić wszystko, co jest w czyjejś mocy
fare di tuttozrobić wszystko, co jest w czyjejś mocy
fare fronte a qualcosa stawić czemuś czoła
fare i conti con qualcosa rozprawić się z czymś
fare i salti mortali perzrobić wszystko, co możliwe, żeby 
fare il proprio comodorobić coś według własnego uznania
fare mente localewytężyć umysł; skupić się na czymś
fare paurabudzić strach
fare penawzbudzać litość
fare qualcosa di testa propriarobić coś po swojemu
fare schifopowodować obrzydzenie
fare silenziomilczeć
fare storierobić aferę
fare uno sforzopodejmować wysiłek
fare a modo suorobić coś po swojemu
farsi coraggioodważyć się
farsi gli affari proprizająć się swoimi sprawami; nie wtrącać się
farsi i fatti propri zająć się swoimi sprawami; nie wtrącać się
farsi in quattrodwoić się i troić

Inne wyrażenia

avere a che fare con qualcosamieć do czynienia z czymś
fare a meno di qualcosaobejść się bez czegoś
fare caso a qualcosazwracać uwagę na coś
fare il portoghesejechać na gapę
fare la scarpettazbierać resztki np. sosu z talerza kawałkiem chleba
fare parte di qualcosastanowić część czegoś
fare riferimento a qualcosaodnosić się do czegoś

Konstrukcja „far + bezokolicznik”

W języku włoskim często stosowana jest konstrukcja „far + bezokolicznik”. Mamy tutaj do czynienia ze zjawiskiem apokopy, czyli zanikiem głoski na końcu wyrazu. „Far” to po prostu skrócona wersja czasownika „fare”. Nie ma to żadnego wpływu na odmianę tego czasownika.

far capiredać komuś do zrozumienia
far fare sprawić, że ktoś coś zrobi; rozkazać coś komuś
far finta diudawać, że 
far lavorarekazać komuś pracować
far piangeredoprowadzić do płaczu
far ridererozśmieszać
far saperesprawić, że ktoś się dowie; dać komuś znać, powiadomić kogoś
far sentire / ascoltare qualcosa a qualcunodać coś komuś do posłuchania
far sentire / stare meglio qualcunosprawiać, że ktoś czuje się lepiej
far sentire in colpa qualcuno sprawiać, że ktoś czuje się winnym
far stancarezmęczyć się czymś
far studiare qualcunokazać komuś się uczyć
far vedere qualcosa a qualcuno sprawić, że ktoś coś zobaczy; pokazać coś komuś
far pulire kazać komuś posprzątać

Forma „farcela”

Forma „farcela” składa się z następujących elementów: FARE + partykuła CI + zaimek LA, przy czym partykuła CI w połączeniu z zaimkami zmienia swoją formę na CE. „Farcela” oznacza dać radę coś zrobić.

Odmianie podlega wyłącznie czasownik FARE, natomiast partykuła CE i zaimek LA będą miały zawsze taką samą formę.

Liczba pojedynczaLiczba mnoga
io ce la faccio (daję radę)noi ce la facciamo (dajemy radę)
tu ce la fai (dajesz radę)voi ce la fate (dajecie radę)
lui/lei ce la fa (daje radę)
Lei fa ce la fa (daje radę)
loro ce la fanno (dają radę)
Loro ce la fanno (dają radę)

Przykłady zdań z czasownikiem „fare” w wersji polsko-włoskiej

Ani mnie to ziębi, ani grzeje.Non mi fa né caldo né freddo.
Boli mnie głowa / gardło brzuch / ząb.Mi fa male la testa / la gola / la pancia / un dente.
Chciałbym tobie pokazać moje mieszkanie.Ti vorrei far vedere il mio appartamento.
Chciałbym wyjaśnić ci mój pogląd. Vorrei farti capire la mia opinione.
Co ciebie gryzie?Cosa ti fa arrabbiare?
Co robimy dzisiaj wieczorem?Che si fa stasera? / Cosa facciamo stasera?
Codziennie rano biorę prysznic.Faccio la doccia tutte le mattine.
Codziennie chodzę na siłownię.Tutti i giorni faccio palestra.
Czy to boli?Fa male?
Daj mi / pozwól mi pracować w spokoju!Fammi lavorare in pace!
Daj mi znać.Fammi sapere.
Daję prezent rodzicom.Faccio un regalo ai genitori.
Dam państwu / ci znać!Le / ti faccio sapere!
Dasz radę! / Uda ci się!Ce la fai!
Dziś nic nie robię.Oggi non faccio nulla.
Dzwonimy do znajomych.Facciamo una telefonata agli amici.
Gdzie ciebie boli?Dove ti fa male?
Jaka jest u was pogoda? – Jest zimno.Che tempo fa da voi? – Fa freddo.
Jedna jaskółka wiosny nie czyni.Una rondine non fa primavera.
Jemy śniadanie o godzinie 8:00 rano.Facciamo colazione alle 8:00 di mattina.
Jest bardzo zimno (pogoda pod psem).Fa un freddo cane.
Jest ciepło czy zimno?Fa caldo o fa freddo?
Jest upał nie do wytrzymania.Fa un caldo da morire.
Jutro zdaję egzamin.Domani faccio un esame.
Już nie mogę. / Nie wytrzymam. / Nie dam rady.Non ce la faccio più.
Kto u was zajmuje się domem?Chi fa i lavori domèstici nella vostra casa?
Mam coś do zrobienia.Ho una cosa da fare.
Miło mi to słyszeć.Mi fa piacere sentirlo.
Możemy jeszcze zdążyć na czas.Possiamo ancora fare in tempo.
Możesz wyświadczyć mi przysługę?Puoi farmi un favore?
Na zewnątrz jest zimno.Fuori fa freddo.
Nic nie szkodzi. / Nic się nie stało.Non fa niente. / Non fa nulla.
Nie chcę się spóźnić do pracy.Non voglio fare tardi al lavoro.
Nie mogę doczekać się podróży do Rzymu.Non vedo l’ora di fare un viaggio a Roma.
Nie mogę obejść się bez kawy.Non posso fare a meno del caffè.
Nie mogę się obejść bez czegoś słodkiego.Non riesco a fare a meno di un dolcetto.
Nie udawaj Greka!Non fare l’indiano con me!
Nie wiem co robić dziś wieczorem w Rzymie.Non so che fare stasera a Roma.
Pokażesz mi to?Me lo fai vedere?
Pokażę tobie mój nowy dom.Ti faccio vedere la mia nuova casa.
Powiadom mnie, gdy dotrzesz do domu, dobrze? Fammi sapere quando arrivi a casa, va bene?
Próbujesz jechać na gapę?Stai cercando di fare il portoghese?
Przejdziemy się?Facciamo quattro passi?
Regularnie ćwiczę na siłowni.Faccio palestra regolarmente.
Robi mi się od tego niedobrze.Questo mi fa schifo.
Robię, co mogę.Faccio del mio meglio.
Robimy dobrą minę do złej gry.Facciamo buon viso a cattivo gioco.
Ryzyko jest nieodłącznym elementem życia człowieka.Il rischio fa parte della natura umana.
Stara miłość nie rdzewieje.Amore vecchio non fa ruggine.
Stoję w kolejce.Faccio la fila.
Ścielę łóżko.Faccio il letto.
Ta muzyka jest okropna. Mi fa schifo questa musica.
Ta sytuacja mnie męczy.Questa situazione mi fa stancare.
Tata każe dzieciom posprzątać pokój.Il papà fa pulire la camera ai figli.
Ten sąsiad ciągle mnie denerwuje.Questo vicino sempre mi fa arrabbiare.
Turyści robią zdjęcia Koloseum. I turisti fanno le foto al Colosseo.
Turyści stoją w kolejce przed wejściem do Muzeów Watykańskich i do Kaplicy Sykstyńskiej.I turisti fanno la fila all’entrata dei Musei Vaticani e alla Cappella Sistina.
Twoje słowa doprowadzają mnie do płaczu. Le tue parole mi fanno piangere.
Udajesz, że mnie nie słyszałeś?Fai finta di non avermi sentito?
Uważaj!Fa’ attenzione!
W wakacje zawsze robię dużo zdjęć. In vacanza faccio sempre molte fotografie.
Wcześniej lub później ci to pokażę.Prima o poi te lo faccio vedere.
Włoskie komedie rozśmieszają mnie. Le commedie italiane mi fanno ridere.
Wszystko jedno.Non fa differenza.
Z głodu boli mnie brzuch.Mi fa male lo stomaco dalla fame.
Zrobię to w wolnym czasie.Lo faccio nel mio tempo libero.
Zrobiłem wszystko, co możliwe, żeby przyjechać na Festiwal Piosenki Włoskiej w San Remo na czas.Ho fatto i salti mortali per arrivare al Festival della Canzone Italiana di Sanremo in tempo.

Foto: Isola d’Elba © Visit Tuscany It