Jedną z cech języka włoskiego jest system form grzecznościowych, który różni się od rozwiązań znanych z języka polskiego. W języku polskim uprzejme zwracanie się do rozmówcy realizowane jest za pomocą rzeczowników Pan i Pani, natomiast we włoskim ich odpowiednikiem jest zaimek osobowy Lei.
Mniej oczywistym elementem tego systemu jest forma La, pełniąca w języku włoskim funkcję zaimka dopełnienia bliższego, która odnosi się zarówno do kobiety, jak i do mężczyzny.
Zaimek La jako dopełnienie bliższe
Zaimek La zastępuje osobę, wobec której stosujemy formę grzecznościową Lei. W języku polskim odpowiada konstrukcjom z wyrazami Pana lub Panią/Pani. Przykłady:
La conosco da molti anni. – Znam Pana/Panią od wielu lat.
La ringrazio per il Suo aiuto. – Dziękuję Panu/Pani za pomoc.
La vedo spesso in biblioteca. – Często widuję Pana/Panią w bibliotece.
We wszystkich tych zdaniach zaimek La może odnosić się zarówno do kobiety, jak i do mężczyzny. O właściwej interpretacji decyduje wyłącznie kontekst.
Zaimek La przed czasownikiem i po bezokoliczniku
Najczęściej zaimek La występuje przed odmienionym czasownikiem. Przykłady:
La accompagnerò all’uscita. – Odprowadzę Pana/Panią do wyjścia.
La posso aiutare? – Czy mogę Panu/Pani pomóc?
La ringrazio per la Sua disponibilità. – Dziękuję Panu/Pani za życzliwość.
La ricordo con gratitudine nelle mie preghiere. – Z wdzięcznością pamiętam o Panu/Pani w moich modlitwach.
Non La sento bene. – Nie słyszę Pana/Pani (dobrze).
Zaimek La bardzo często pojawia się również po bezokoliczniku, dołączony do jego końca. Przykłady:
È stato un piacere conoscerLa. – Miło było Pana/Panią poznać.
Non volevo offenderLa. – Nie chciałem Pana/Pani obrazić.
Posso accompagnarLa alla stazione? – Czy mogę odprowadzić Pana/Panią na dworzec?
Qui devo correggerLa. – Tu muszę Pana/Panią poprawić.
Spero di non averLa offeso. – Mam nadzieję, że Pana/Pani nie uraziłem.
Vorrei incontrarLa domani. – Chciałbym spotkać się z Panem/Panią jutro.
Vorrei salutarLa personalmente. – Chciałbym osobiście Pana/Panią pozdrowić.
Taka konstrukcja jest niezwykle częsta zarówno w języku mówionym, jak i w oficjalnej korespondencji.
Forma La przed samogłoską
Przed czasownikiem zaczynającym się od samogłoski zaimek dopełnienia bliższego może przyjąć formę skróconą z apostrofem, czyli L’. Należy jednak odnotować, że niektóre gramatyki dopuszczają zarówno pełną formę La przed samogłoską, jak i formę skróconą do L’. W tekstach dydaktycznych zwykle preferuje się pełną formę La, ponieważ jest bardziej przejrzysta dla czytelnika i pozwala uniknąć dwuznaczności. Przykłady zdań:
L’accompagno alla stazione. – Odprowadzę Pana/Panią na dworzec.
L’aspetto alle nove. – Będę czekał na Pana/Panią o dziewiątej.
L’aspetto fuori. – Czekam na Pana/Panią na zewnątrz.
L’ho cercato / cercata ieri pomeriggio. – Szukałem Pana/Pani wczoraj po południu.
L’ho confuso / confusa con un’altra persona. – Pomyliłem Pana/Panią z kimś innym.
L’invito alla riunione di domani. – Zapraszam Pana/Panią na jutrzejsze spotkanie.
Wielka litera jako znak grzeczności
Tradycyjnie włoska ortografia zaleca zapisywanie zaimków grzecznościowych wielką literą: Lei, La, Le, Suo, Sua. Przykłady:
La informo che la riunione è stata rinviata. – Informuję Pana/Panią, że spotkanie zostało przełożone.
La invito alla conferenza di domani. – Zapraszam Pana/Panią na jutrzejszą konferencję.
La prego di confermare la Sua presenza. – Uprzejmie proszę Pana/Panią o potwierdzenie swojej obecności.
Le invierò tutti i documenti entro domani. – Prześlę Panu/Pani wszystkie dokumenty do jutra.
Posso chiederLe un favore? – Czy mogę mieć do Pana/Pani prośbę? [chiedere a qualcuno qualcosa]
Warto jednak odnotować, że we współczesnym języku włoskim, zwłaszcza w wiadomościach elektronicznych i codziennej komunikacji, coraz częściej spotyka się zapis małą literą (la, le, suo). Wielka litera (La, Le, Suo) pozostaje jednak oznaką szczególnej uprzejmości i jest normą w korespondencji oficjalnej i tradycyjnej.
La i la – ta sama forma, różne znaczenie
Pisownia wielką literą pomaga odróżnić zaimek grzecznościowy od zwykłego zaimka oznaczającego „ją”. Porównajmy:
La ringrazio. – Dziękuję Panu/Pani.
La vedo ogni giorno. – Widuję Pana/Panią codziennie.
La vedo seduta vicino alla finestra. – Widzę ją siedzącą przy oknie.
W mowie oba zaimki brzmią identycznie, dlatego ich znaczenie wynika wyłącznie z kontekstu.
Najczęściej używane zwroty
Do najpopularniejszych konstrukcji z zaimkiem La należą:
È un piacere conoscerLa. – Miło Pana/Panią poznać.
La cerca un signore. – Szuka Pana/Pani jakiś pan.
La prego. – Proszę bardzo. / Nie ma za co.
La disturbo? – Czy przeszkadzam Panu/Pani?
La ringrazio di cuore. – Serdecznie Panu/Pani dziękuję.
La sta chiamando. – Telefon do Pana/Pani.
Mi permetta di invitarLa da noi. – Pozwoli mi Pan/Pani zaprosić Pana/Panią do nas.
Posso aiutarLa? – Czy mogę Panu/Pani pomóc? [aiutare qualcuno]
Vorrei informarLa che … – Chciałbym poinformować Pana/Panią, że …
Forma grzecznościowa w liczbie mnogiej
W przeciwieństwie do liczby pojedynczej (La), w liczbie mnogiej w funkcji dopełnienia bliższego używa się form:
Li – wobec grupy męskiej lub mieszanej
Le – wobec grupy żeńskiej
Przykłady:
Li ringrazio per la vostra attenzione. – Dziękuję Państwu za uwagę.
Li invito alla riunione di domani. – Zapraszam Państwa na jutrzejsze spotkanie.
Le ringrazio per la disponibilità. – Dziękuję Paniom za życzliwość.
Le ho viste ieri alla conferenza stampa. – Widziałem Panie wczoraj na konferencji prasowej.
Podsumowanie
Zaimek La jest nieodłącznym elementem włoskiego systemu grzecznościowego. Mimo że ma postać rodzaju żeńskiego, odnosi się zarówno do kobiet, jak i do mężczyzn. Jego poprawne stosowanie świadczy nie tylko o znajomości gramatyki, lecz także o umiejętności posługiwania się włoską etykietą językową.
Zdjęcie: Pozostałości teatru Marcellusa (I wiek p.n.e.) i Wielka Synagoga w Rzymie (1901–1904)