Osoby uczące się języka niemieckiego często zakładają, że polskiemu słowu „emerytura” odpowiada jeden niemiecki wyraz. Tymczasem w języku niemieckim funkcjonują dwa podstawowe rzeczowniki – die Rente i die Pension – które wprawdzie odnoszą się do świadczeń wypłacanych po zakończeniu aktywności zawodowej, ale nie są synonimami.
Najczęściej używanym określeniem jest die Rente. Oznacza ono świadczenie emerytalne wypłacane z ustawowego systemu ubezpieczeń emerytalnych. Dotyczy przede wszystkim osób zatrudnionych jako pracownicy najemni, którzy przez lata odprowadzali składki emerytalne. W codziennych sytuacjach właśnie tego wyrazu należy użyć, mówiąc o przejściu na emeryturę, na przykład:
Meine Eltern beziehen seit fünf Jahren Rente. – Moi rodzice od pięciu lat pobierają emeryturę.
Er geht nächstes Jahr in Rente. – On przechodzi w przyszłym roku na emeryturę.
W tym miejscu warto zwrócić uwagę na pewną pułapkę językową. Wielu Polaków intuicyjnie utożsamia niemieckie słowo die Rente z polskim wyrazem „renta”. Jest to jednak klasyczny przykład tzw. fałszywych przyjaciół tłumacza (falsche Freunde). W większości codziennych sytuacji die Rente oznacza bowiem nie rentę, lecz właśnie emeryturę.
Nie oznacza to jednak, że niemiecki nie posiada odpowiednika polskiego słowa „renta”. Co ciekawe, również tutaj bardzo często używa się rzeczownika die Rente, ale z odpowiednim określeniem doprecyzowującym rodzaj świadczenia. Mówimy zatem o der Erwerbsminderungsrente (rencie z tytułu niezdolności do pracy), der Invalidenrente (rencie inwalidzkiej), der Witwenrente (rencie wdowiej) czy der Waisenrente (rencie sierocej).
O właściwym znaczeniu decyduje zatem kontekst. Przykłady zdań:
Ich gehe nächstes Jahr in Rente. – Przechodzę w przyszłym roku na emeryturę.
Er bezieht eine Erwerbsminderungsrente. – Pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy.
Pozorne podobieństwo polskiego i niemieckiego słownictwa może więc prowadzić do nieporozumień.
Warto też pamiętać, że moment przejścia in Rente zależy od przepisów obowiązujących w danym kraju. W Polsce ustawowy wiek emerytalny wynosi obecnie 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn, natomiast w Niemczech zasadniczo wynosi on 67 lat zarówno dla kobiet, jak i dla mężczyzn. (In Polen liegt das gesetzliche Renteneintrittsalter derzeit bei 60 Jahren für Frauen und 65 Jahren für Männer. In Deutschland beträgt es grundsätzlich 67 Jahre sowohl für Frauen als auch für Männer.)
Inne znaczenie ma rzeczownik die Pension. Wyraz ten odnosi się przede wszystkim do świadczenia otrzymywanego przez urzędników państwowych (Beamte), sędziów (Richter), pastorów (Pfarrer) czy zawodowych żołnierzy (Berufssoldaten). Ich system zabezpieczenia emerytalnego różni się od powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych, dlatego również nazwa świadczenia jest odmienna. Przykłady zdań:
Die Höhe der Pension richtet sich unter anderem nach der Zahl der Dienstjahre und der zuletzt erreichten Besoldungsstufe. – Wysokość emerytury urzędniczej zależy między innymi od liczby lat służby oraz ostatnio osiągniętego stopnia zaszeregowania płacowego.
Er bezieht seit zwei Jahren eine Beamtenpension. – Od dwóch lat pobiera emeryturę urzędniczą.
In Deutschland gehen Richter grundsätzlich mit Erreichen der gesetzlichen Altersgrenze von derzeit 67 Jahren in Pension. – W Niemczech sędziowie przechodzą zasadniczo na emeryturę po osiągnięciu ustawowego wieku emerytalnego, który obecnie wynosi 67 lat.
Różnica między wyrazami Rente i Pension wynika zatem ze statusu zawodowego i podstawy prawnej systemu emerytalnego. W praktyce można przyjąć prostą zasadę: większość pracowników przechodzi in Rente, natomiast urzędnicy państwowi przechodzą in Pension.
Dla osób uczących się niemieckiego rozróżnienie to jest szczególnie istotne, ponieważ dosłowne tłumaczenie polskiego słowa „emerytura” jako Pension w wielu sytuacjach będzie brzmiało nienaturalnie lub wręcz niepoprawnie. Jednocześnie nie należy automatycznie przekładać niemieckiego die Rente jako „renta”, gdyż najczęściej oznacza ono właśnie emeryturę.
Na zakończenie warto wspomnieć jeszcze o bardzo ogólnym, neutralnym określeniu statusu emerytalnego w języku niemieckim, czyli der Ruhestand. Wyrażenie to oznacza „stan spoczynku”, a więc okres po zakończeniu aktywności zawodowej. Można powiedzieć im Ruhestand sein – „być na emeryturze”.
W przeciwieństwie do rzeczowników die Rente i die Pension, które odnoszą się do konkretnych systemów świadczeń, termin der Ruhestand opisuje przede wszystkim sam fakt zakończenia pracy zawodowej, niezależnie od tego, z jakiego systemu emerytalnego korzysta dana osoba. Dlatego w tym sensie w Ruhestand mogą znajdować się zarówno osoby pobierające Rente, jak i urzędnicy otrzymujący Pension. Przykładowo:
Er ist seit zwei Jahren im Ruhestand. – On jest od dwóch lat na emeryturze.
Nach einem langen Berufsleben geht sie in den Ruhestand. – Po długim życiu zawodowym przechodzi na emeryturę.
Warto więc pamiętać, że Ruhestand nie jest nazwą świadczenia, lecz opisem sytuacji życiowej osoby, która zakończyła aktywność zawodową.
Zdjęcie / Foto: Tybińskie łodzie pychowe na rzece Neckar / Tübinger Stocherkähne auf dem Neckar © Tübingen