Los arqueólogos españoles han descubierto decenas de pecios y más de 150 yacimientos arqueológicos desconocidos en el fondo de la bahía de Algeciras, también conocida como la bahía de Gibraltar. Los hallazgos abarcan embarcaciones de distintas épocas, desde la Antigüedad hasta el siglo XX, y los más antiguos tienen más de 2.500 años.
Hiszpańscy archeolodzy odkryli dziesiątki wraków statków oraz ponad 150 nieznanych wcześniej stanowisk archeologicznych na dnie Zatoki Algeciras, zwanej także Zatoką Gibraltarską. Znaleziska obejmują jednostki z różnych epok – od starożytności aż po XX wiek – a najstarsze z nich liczą ponad 2,5 tysiąca lat.
Los descubrimientos son el resultado del proyecto “Herakles”, llevado a cabo entre 2020 y 2023 por investigadores de la Universidad de Cádiz, Felipe Cerezo Andreo y Alicia Arévalo González. En el marco del proyecto se identificaron 151 yacimientos subacuáticos, incluidos 124 pecios, 7 fondeaderos históricos y numerosos objetos aislados, como anclas o fragmentos de cerámica. De ellos, 34 pecios fueron documentados con técnicas avanzadas, como fotogrametría, modelos 3D y vídeos de 360°.
Odkrycia są efektem projektu „Herakles”, realizowanego w latach 2020–2023 przez naukowców z Uniwersytetu w Kadyksie – Felipe Cerezo Andreo i Alicię Arévalo González. W ramach badań zidentyfikowano 151 podwodnych stanowisk archeologicznych, w tym 124 wraki statków, 7 historycznych kotwicowisk oraz liczne pojedyncze obiekty, takie jak kotwice, fragmenty ceramiki czy elementy wyposażenia okrętów. Spośród nich 34 wraki zostały szczegółowo udokumentowane przy użyciu nowoczesnych metod, takich jak fotogrametria, modele 3D czy nagrania 360°.
Uno de los aspectos más sorprendentes es que la mayoría de los hallazgos se encuentra a poca profundidad, a menudo a menos de 10 metros e incluso muy cerca de la costa. Durante las primeras tres semanas de investigación se localizaron 17 nuevos yacimientos, y en los meses siguientes muchos más fueron descubiertos incluso buceando desde la orilla.
Jednym z najbardziej zaskakujących odkryć jest fakt, że większość znalezisk znajduje się na niewielkiej głębokości – często poniżej 10 metrów, a niekiedy bardzo blisko brzegu. W trakcie pierwszych trzech tygodni badań odnaleziono aż 17 nowych stanowisk, a kolejne odkrywano nawet podczas nurkowania z brzegu, bez użycia specjalistycznych jednostek.
Los pecios más antiguos pertenecen al periodo púnico, incluido uno del siglo V a.C. (Timoncillo I). Esto confirma que la bahía de Algeciras era una importante ruta marítima mucho antes de la época romana. Del periodo romano se identificaron 23 yacimientos, especialmente en la zona de la antigua colonia de Carteia, uno de los principales puertos de la Hispania romana. Algunos lugares fueron utilizados como fondeaderos durante más de 2.400 años.
Najstarsze wraki pochodzą z okresu punickiego – w tym jeden datowany na V wiek p.n.e. (Timoncillo I). Potwierdza to, że Zatoka Gibraltarska była ważnym szlakiem żeglugowym jeszcze przed czasami rzymskimi. Z okresu rzymskiego odkryto 23 stanowiska – najwięcej spośród wszystkich epok – zwłaszcza w rejonie dawnej kolonii Carteia, jednego z najważniejszych portów rzymskiej Hiszpanii. Badania wskazują, że niektóre obszary zatoki były wykorzystywane jako kotwicowiska nieprzerwanie przez ponad 2400 lat.
También se hallaron pecios de la Edad Media, entre ellos un ejemplo muy raro de una embarcación de la dinastía meriní (siglos XIII–XV), lo que tiene gran importancia para el estudio de la navegación en el Mediterráneo occidental. Sin embargo, el grupo más numeroso corresponde a la época moderna (siglos XVI–XVIII), a menudo relacionado con los conflictos por el control de Gibraltar. Un descubrimiento especialmente valioso es una lancha cañonera española del siglo XVIII (Puente Mayorga IV), que fue parcialmente excavada y analizada en detalle.
Zidentyfikowano także wraki z okresu średniowiecza, w tym niezwykle rzadki przykład statku z czasów dynastii merynidów (XIII–XV w.), co ma duże znaczenie dla badań nad żeglugą w zachodnim basenie Morza Śródziemnego. Najliczniejszą grupę stanowią jednak jednostki z epoki nowożytnej (XVI–XVIII w.), często związane z konfliktami o kontrolę nad Gibraltarem. Szczególnie cennym odkryciem jest XVIII-wieczna hiszpańska łódź kanonierka (Puente Mayorga IV), która została częściowo wydobyta i dokładnie przebadana.
Las investigaciones de campo se complementaron con el análisis de fuentes históricas. Los científicos crearon una base de datos con más de 2.000 naufragios registrados desde finales del siglo XVIII hasta la Segunda Guerra Mundial. El 81% correspondía a buques mercantes, lo que demuestra que la bahía era sobre todo una importante ruta comercial. La mayoría de los naufragios correspondía a barcos británicos (36%), seguidos de españoles (25%) y estadounidenses (8%).
Badania terenowe uzupełniono analizą źródeł historycznych. Naukowcy stworzyli bazę danych obejmującą ponad 2000 katastrof morskich od końca XVIII wieku do II wojny światowej. Aż 81% z nich dotyczyło statków handlowych, co pokazuje, że Zatoka Gibraltarska była przede wszystkim intensywnie wykorzystywanym szlakiem handlowym. Najwięcej zatonięć dotyczyło jednostek brytyjskich (36%), następnie hiszpańskich (25%) i amerykańskich (8%).
A pesar de la importancia de los hallazgos, los investigadores subrayan que hasta ahora solo se ha estudiado alrededor del 23% de la superficie de la bahía, principalmente las zonas cercanas a la costa. Las áreas más profundas siguen sin explorar y están expuestas a graves amenazas, especialmente al fondeo de grandes buques con anclas que pueden pesar más de 20 toneladas.
Mimo bogactwa odkryć naukowcy podkreślają, że dotychczas zbadano jedynie około 23% powierzchni zatoki – głównie obszary przybrzeżne. Pozostałe, głębsze rejony wciąż pozostają niezbadane, a jednocześnie są narażone na poważne zagrożenia. Szczególnie niebezpieczne jest kotwiczenie dużych statków handlowych, których ciężkie kotwice (ważące ponad 20 ton) mogą niszczyć ukryte na dnie zabytki.
El patrimonio cultural subacuático de la bahía también está amenazado por la actividad portuaria, industrial y turística, así como por los cambios medioambientales. Las obras portuarias y las alteraciones en los sedimentos están dejando al descubierto restos que durante siglos permanecieron protegidos bajo el fondo marino, acelerando su deterioro.
Podwodne dziedzictwo kulturowe zatoki jest również zagrożone przez działalność portową, przemysłową i turystyczną, a także przez zmiany środowiskowe. Prace portowe i zmiany w ruchu osadów sprawiają, że wraki, które przez wieki były chronione pod warstwą piasku i mułu, są dziś odsłaniane i ulegają szybkiemu niszczeniu.
Según los investigadores, el 44% de los yacimientos identificados requiere una protección urgente y estudios adicionales. Al mismo tiempo, el proyecto “Herakles” ha dado lugar a nuevas iniciativas, como el programa “Port-SUB” y los planes para crear un parque arqueológico subacuático accesible para buceadores.
Według badaczy aż 44% zidentyfikowanych stanowisk wymaga pilnej ochrony i dalszych badań. Jednocześnie projekt „Herakles” stał się punktem wyjścia dla nowych inicjatyw, takich jak program „Port-SUB”, który ma na celu lepsze zarządzanie podwodnym dziedzictwem kulturowym w rejonach portowych, oraz plany utworzenia podwodnego parku archeologicznego dostępnego dla nurków.
Los científicos destacan que no es posible comprender plenamente la historia de esta región sin tener en cuenta lo que se encuentra bajo el mar. Los pecios y otros restos constituyen un testimonio de más de 25 siglos de navegación, comercio y conflictos en uno de los puntos más estratégicos del mundo, donde se unen el Mediterráneo y el Atlántico.
Naukowcy podkreślają, że historia tego regionu nie może być w pełni zrozumiana bez uwzględnienia tego, co znajduje się pod powierzchnią morza. Wraki statków i rozproszone znaleziska są świadectwem ponad 25 wieków żeglugi, handlu i konfliktów w jednym z najważniejszych punktów na mapie świata – miejscu styku Morza Śródziemnego i Atlantyku.
Foto: Puerto de la Bahía de Algeciras © Autoridad Portuaria de la Bahía de Algeciras, Andalucía (España)