Język hiszpański kryje wiele wyrazów, których znaczenia trudno odgadnąć na podstawie ich dosłownej budowy. Jednym z nich jest metepatas – słowo nietypowe, obrazowe i bardzo często używane w codziennym języku.
Wyraz metepatas oznacza osobę, która często popełnia gafy, mówi coś niestosownego lub swoim zachowaniem nieświadomie wprawia innych w zakłopotanie. Nie chodzi przy tym o kogoś, kto działa ze złej woli, lecz raczej o osobę niezręczną w kontaktach z innymi, która regularnie „zalicza wpadki”.
Polskie odpowiedniki tego wyrazu to między innymi: osoba popełniająca gafy; ktoś, kto ciągle strzela gafy; niezręczny rozmówca lub – w zależności od kontekstu – po prostu gapa (osoba niezdarna i nieumiejąca sobie poradzić w różnych dziedzinach życia).
Słowo to wymawia się [meteˈpatas]. Zarówno w Hiszpanii, jak i w Ameryce Łacińskiej wymowa jest praktycznie taka sama, a jedyną różnicą może być sposób wymawiania litery t, zależny od lokalnego akcentu.
Wyraz metepatas najczęściej pojawia się po czasowniku ser, gdy opisujemy czyjąś cechę lub sposób zachowania. Można go również spotkać z czasownikami parecer, resultar czy quedar como. Przykłady zdań:
Juan es un metepatas: siempre dice lo que no debe. – Juan ciągle strzela gafy – zawsze mówi to, czego nie powinien.
No lo hizo con mala intención; simplemente es un metepatas. – Nie zrobił tego ze złej woli; po prostu często popełnia gafy.
Soy un metepatas. Siempre termino diciendo algo inoportuno. – Jestem mistrzem gaf. Zawsze kończę, mówiąc coś niestosownego.
Todos saben que Carlos es un metepatas, pero nadie se enfada con él. – Wszyscy wiedzą, że Carlos często popełnia gafy, ale nikt się na niego nie obraża.
Quedó como un metepatas al hacer aquella pregunta. – Zadając tamto pytanie, wyszedł na osobę, która popełnia gafy.
Wyraz metepatas powstał z połączenia formy mete od czasownika meter („wkładać, wsadzać”) oraz rzeczownika patas („łapy”, „nogi” zwierzęcia). Dosłownie oznacza więc „tego, kto wkłada nogi”.
Jego znaczenie staje się jednak jasne dopiero wtedy, gdy poznamy hiszpański idiom meter la pata, który oznacza „popełnić gafę”, „palnąć coś niestosownego”, „zaliczyć wpadkę”. Metepatas to zatem osoba, która nieustannie „wkłada nogę”, czyli regularnie popełnia towarzyskie lub językowe gafy.
Podobny sposób tworzenia wyrazów można zaobserwować również w innych hiszpańskich złożeniach, takich jak hazmerreír („pośmiewisko”, dosłownie „spraw, żeby się śmiano”), abrelatas („otwieracz do konserw”, dosłownie „otwiera puszki”), sacacorchos („korkociąg”, dosłownie „wyciąga korki”) czy paraguas („parasol”, dosłownie „chroni przed wodą”).
Wyraz metepatas jest ciekawym przykładem kreatywności hiszpańskiego słowotwórstwa. Pokazuje, jak z prostego połączenia czasownika i rzeczownika może powstać rzeczownik o przenośnym znaczeniu. Wyraz ten wszedł na stałe do codziennego języka i do dziś jest chętnie używany do opisywania osób mających wyjątkowy talent do popełniania gaf.
Zdjęcie: / Foto: Marmurowy lew w parku przed Archiwum Generalnym Indii, Sewilla / Un león de mármol en el parque frente al Archivo General de Indias, Sevilla