Odmiana czasowników włoskich zakończonych na -ARE

Gondole in Venezia © ENIT – Agenzia Nazionale del Turismo (Italia)

W języku włoskim czasowniki odmieniają się według określonego modelu koniugacyjnego. Wyróżnia się trzy grupy czasowników tworzące koniugacje. Są to:

– czasowniki zakończone na -ARE
czasowniki zakończone na -ERE
czasowniki zakończone na -IRE

Czasowniki grupy I zakończone na -ARE stanowią najliczniejszą grupę i tworzą czas teraźniejszy trybu oznajmującego (il presente indicativo) przez „odcięcie” od bezokolicznika zakończenia -ARE i dodanie do tematu odpowiednich końcówek.

Wzór odmiany czasownika parlare [parˈla:re] (mówić, rozmawiać)

Liczba pojedyncza Liczba mnoga
io parlo (ja mówię) noi parliamo (my mówimy)
tu parli (ty mówisz) voi parlate (wy mówicie)
lui / lei parla (on / ona mówi) loro parlano (oni / one mówią)

Uwaga! W trzeciej osobie liczby mnogiej akcent pada na trzecią sylabę od końca, a nie, jak w języku polskim, na drugą.

W przypadku czasowników kończących się na -care (np. cercare – szukać) i -gare (np. pagare – płacić) w drugiej osobie liczby pojedynczej i pierwszej osobie liczby mnogiej dodatkowo wstawiamy w pisowni literę „h”, żeby zachować wymowę, na przykład:

io cerco, tu cerchi, noi cerchiamo
io pago, tu paghi, noi paghiamo

W języku włoskim występują również czasowniki nieregularne, których odmiana różni się od podstawowych trzech typów koniugacyjnych. Różnice najczęściej występują w temacie czasownika. Czasowniki te poznamy w kolejnych wpisach.

Włoski czas teraźniejszy presente di indicativo stosuje się w takich samych sytuacjach jak w języku polskim, czyli do przedstawiania czynności i zdarzeń zachodzących w chwili mówienia, które mają charakter ogólny, codzienny, zwyczajowy, powtarzający się, do wyrażania ogólnych prawd (m.in. w aforyzmach i przysłowiach), ale także do wyrażania czynności i zdarzeń mających nastąpić w niedalekiej przyszłości np. jutro, za kilka dni lub tygodni. Ponadto stosuje się go przy opisywaniu dzieł sztuki, literatury, filmu itp. należących do przeszłości, ale aktualnych w chwili mówienia oraz przy opowiadaniu wydarzeń z przeszłości w celu przybliżenia i ożywienia narracji.

Odmiana wybranych czasowników grupy I w czasie teraźniejszym

abitare [abiˈta:re] (mieszkać)io abito, tu abiti, lui/lei abita, noi abitiamo, voi abitate, loro abitano
aiutare [aiuˈta:re] (pomagać)io aiuto, tu aiuti, lui/lei aiuta, noi aiutiamo, voi aiutate, loro aiutano
amare [aˈma:re] (kochać)io amo, tu ami, lui/lei ama, noi amiamo, voi amate, loro amano
arrivare [arriˈva:re] (przychodzić, przybywać, przyjeżdżać) io arrivo, tu arrivi, lui/lei arriva, noi arriviamo, voi arrivate, loro arrivano
ascoltare [askolˈta:re] (słuchać)io ascolto, tu ascolti, lui/lei ascolta, noi ascoltiamo, voi ascoltate, loro ascoltano
aspettare [aspetˈta:re] (czekać, oczekiwać)io aspetto, tu aspetti, lui/lei aspetta, noi aspettiamo, voi aspettate, loro aspettano
ballare [balˈla:re] (tańczyć)io ballo, tu balli, lui/lei balla, noi balliamo, voi ballate, loro ballano
camminare [kammiˈna:re] (chodzić, poruszać się, spacerować)io cammino, tu cammini, lui/lei cammina, noi camminiamo, voi camminate, loro camminano
cercare [tʃerˈka:re] (szukać)io cerco, tu cerchi, lui/lei cerca, noi cerchiamo, voi cercate, loro cercano
cominciare [kominˈtʃa:re] (zaczynać, rozpoczynać)io comincio, tu cominci, lui/lei comincia, noi cominciamo, voi cominciate, loro cominciano
comprare [komˈpra:re] (kupować)io compro, tu compri, lui/lei compra, noi compriamo, voi comprate, loro comprano
contare [konˈta:re] (liczyć)io conto, tu conti, lui conta, noi contiamo, voi contate, loro contano
costare [kosˈta:re] (kosztować)io costo, tu costi, lui/lei costa, noi costiamo, voi costate, loro costano
cucinare [kutʃiˈna:re] (gotować)io cucino, tu cucini, lui/lei cucina, noi cuciniamo, voi cucinate, loro cucinano
dannegiare [dannedˈdʒa:re] (uszkadzać)io danneggio, tu danneggi, lui/lei danneggia, noi danneggiamo, voi danneggiate, loro danneggiano
dimenticare [dimentiˈka:re] (zapominać, nie pamiętać)io dimentico, tu dimentichi, lui/lei dimentica, noi dimentichiamo, voi dimenticate, loro dimenticano
entrare [enˈtra:re] (wchodzić)io entro, tu entri, lui/lei entra, noi entriamo, voi entrate, loro entrano
fumare [fuˈma:re] (palić, dymić)io fumo, tu fumi, lui/lei fuma, noi fumiamo, voi fumate, loro fumano
giocare [dʒoˈka:re] (grać, bawić się)io gioco, tu giochi, lui/lei gioca, noi giochiamo, voi giocate, loro giocano
guardare [guarˈda:re] (patrzeć, oglądać, strzec)io guardo, tu guardi, lui/lei guarda, noi guardiamo, voi guardate, loro guardano
impararer [impaˈra:re] (uczyć się)io imparo, tu impari, lui/lei impara, noi impariamo, voi imparate, loro imparano
insegnare [inseɲˈɲa:re] (czyć kogoś)io insegno, tu insegni, lui/lei insegna, noi insegniamo, voi insegnate, loro insegnano
lasciare [laʃˈʃa:re] (zostawić, porzucić, zapomnieć)io lascio, tu lasci, lui/lei lascia, noi lasciamo, voi lasciate, loro lasciano
lavare [laˈva:re] (myć, zmywać)io lavo, tu lavi, lui/lei lava, noi laviamo, voi lavate, loro lavano
lavorare [lavoˈra:re] (pracować)io lavoro, tu lavori, lui/lei lavora, noi lavoriamo, voi lavorate, loro lavorano
mangiare [manˈdʒa:re] (jeść)io mangio, tu mangi, lui/lei mangia, noi mangiamo, voi mangiate, loro mangiano
osservare [osserˈva:re] (obserwować) io osservo, tu osservi, lui/lei osserva, noi osserviamo, voi osservate, loro osservano
pagare [paˈga:re] (płacić)io pago, tu paghi, lui/lei paga, noi paghiamo, voi pagate, loro pagano
pensare [penˈsa:re] (myśleć, rozmyślać)io penso, tu pensi, lui/lei pensa, noi pensiamo, voi pensate, loro pensano
prenotare [prenoˈta:re] (rezerwować)io prenoto, tu prenoti, lui/lei prenota, noi prenotiamo, voi prenotate, loro prenotano
portare [porˈta:re] (nieść, przynosić)io porto, tu porti, lui/lei porta, noi portiamo, voi portate, loro portano
provare [proˈva:re] (próbować, przymierzać)io provo, tu provi, lui/lei prova, noi proviamo, voi provate, loro provano
riposare [ripoˈsa:re] (odpoczywać)io riposo, tu riposi, lui riposa, noi riposiamo, voi riposate, loro riposano
ritirare [ritiˈra:re] (odebrać, wycofać)io ritiro, tu ritiri, lui ritira, noi ritiriamo, voi ritirate, loro ritirano
sperare [speˈra:re] (mieć nadzieję) io spero, tu speri, lui/lei spera, noi speriamo, voi sperate, loro sperano
studiare [stuˈdia:re] (studiować, uczyć się)io studio, tu studi, lui/lei studia, noi studiamo, voi studiate, loro studiano
suonare [suoˈna:re] (grać na instrumencie muzycznym, dzwonić)io suono, tu suoni, lui/lei suona, noi suoniamo, voi suonate, loro suonano
tornare [torˈna:re] (wracać, powracać)io torno, tu torni, lui/lei torna, noi torniamo, voi tornate, loro tornano
viaggiare [viadˈdʒa:re] (podróżować, jechać)io viaggio, tu viaggi, lui/lei viaggia, noi viaggiamo, voi viaggiate, loro viaggiano
vietare [vieˈta:re] (zabraniać)io vieto, tu vieti, lui/lei vieta, noi vietiamo, voi vietate, loro vietano

Przykłady zdań w czasie teraźniejszym z czasownikami grupy I w wersji polsko-włoskiej
Chętnie gramy w tenisa.Volentieri giochiamo a tennis.
Ciągle uczę się nowych włoskich słów.Continuo ad imparare sempre nuove parole italiane.
Co ciebie niepokoi?Che cosa ti preoccupa?
Co sądzicie o wojnie w Ukrainie?Che cosa pensate della guerra in Ucraina?
Dlaczego zostawiasz wszystko na ostatnią chwilę?Perché lasci tutto all’ultimo momento?
Dzwoni telefon.Suona il telefono.
Gdy jestem w kinie, zapominam o wszystkim.Quando sono al cinema mi dimentico di tutto.
Gdzie mieszkasz? – Mieszkam w Krakowie.Dove abiti? – Abito a Cracovia.
Gdzie uczysz się / studiujesz?Dove studi?
Gdzie znajdę stanowisko odpraw?Dove trovo il banco check in?
Gdzie znajduje się stacja kolejowa?Dove si trova la stazione dei treni?
Ile kosztuje podróż na Islandię?Quanto costa un viaggio in Islanda?
Ile kosztuje pokój jednoosobowy za noc w tym hotelu?Quanto costa una camera singola a notte in questo albergo?
Jak często grasz w karty?Quanto spesso giochi a carte?
Jak przyłączyć się do 
Wojsk Obrony Terytorialnej?
Come entrare nelle Forze di difesa territoriale?
Jak ten czas leci!Come vola il tempo!
Jaki rozmiar butów pan/-i nosi?Che numero di scarpe porta?
Jaskółki i bociany zawsze powracają na wiosnę. Le rondini e le cicogne sempre tornano in primavera.
Jem pizzę z szynką, pieczarkami i mozzarellą. Mangio la pizza con prosciutto, funghi champignon e mozzarella.
Jutro przyjeżdża mój ojciec.Domani arriva mio padre.
Kocham cię!Ti amo!
Kto uczy tutaj włoskiego? Chi insegna qui italiano?
Kupimy bilety online czy na stacji kolejowej?Compriamo i biglietti online o alla stazione dei treni?
Mamy nadzieję zwyciężymy w kolejnym meczu. Speriamo di vincere la prossima partita.
Mam zamiar zmienić mieszkanie i znaleźć nową pracę.Penso di cambiare casa e di trovare un nuovo lavoro.
Moja mama bardzo dobrze gotuje.La mia mamma cucina molto bene.
Mówię po angielsku, włosku i hiszpańsku.Parlo inglese, italiano e spagnolo.
Na lekcjach WF-u zazwyczaj gramy w piłkę nożną, siatkówkę lub koszykówkę.Alle lezioni di educazione fisica di solito giochiamo a calcio, a pallavolo o a pallacanestro.
Niestety nie mówię jeszcze dobrze po włosku.Purtroppo non parlo ancora bene italiano.
Od czasu do czasu organizujemy imprezę.Di tanto in tanto organizziamo una festa.
On nosi okulary.Lui porta gli occhiali.
On obserwuje ptaki.Lui osserva gli uccelli.
Płacisz kartą czy gotówką?Tu paghi con la carta o in contanti?
Podczas pobytu na lotnisku nie zostawiam mojego bagażu bez opieki.Non lascio il mio bagaglio incustodito durante la permanenza in aeroporto.
Pomagamy Ukrainie.Aiutiamo l’Ucraina.
Pracuję jako nauczyciel w szkole.Lavoro come insegnante a scuola.
Przylecę do Rzymu o godz. 9:00.Arrivo in Roma alle 9:00.
Przyjedziemy z Francji jutro wieczorem.Arriviamo dalla Francia domani sera.
Regularnie jem i często uprawiam sport.Mangio regolarmente e spesso pratico lo sport.
Rozpoczynam służbę wojskową.Comincio il servizio militare.
Słuchamy włoskiej muzyki.Ascoltiamo la musica italiana.
Szkoła zaczyna się we wrześniu.La scuola inizia / comincia a settembre.
Szukam dobrze płatnej pracy.Cerco un lavoro ben pagato.
Śpiewam znaną na całym świecie piosenkę włoską pod tytułem L’italiano. Canto una canzone italiana famosa in tutto il mondo intitolata L’italiano.
Ten zespół śpiewa piosenkę
Sarà perché ti amo.
Questo gruppo canta la canzone Sarà perché ti amo.
Unikam jedzenia słodyczy.Evito di mangiare dolci.
Wieczorem oglądam telewizję włoską.Di sera guardo la televisione italiana.
Wielu studentów wykazuje zainteresowanie kulturą i językiem włoskim.Molti studenti universitari manifestano un interesse per la cultura e la lingua italiana.
Wielu turystów (włoskich i zagranicznych) podróżuje pociągiem.Molti turisti (italiani e stranieri) viaggiano in treno.
Wrócę za dwa lub trzy tygodnie. Torno fra due o tre settimane.
Wszyscy czekają w kolejce.Tutti aspettano in fila.
Wybiorę wszystkie pieniądze z banku.Ritiro tutti i soldi della banca.
Zarezerwuję pokój na jedną noc w tym hotelu.Prenoto una camera per una notte in questo albergo.
Zawsze kupuję owoce i warzywa.Compro sempre la frutta e la verdura.
Ziemia obraca się wokół Słońca.La Terra gira intorno al Sole.
Zmywam teraz naczynia.Adesso lavo i piatti.

Foto: Gondole in Venezia © ENIT – Agenzia Nazionale del Turismo (Italia)