Czasownik capitare należy do grupy czasowników nieprzechodnich i jest bardzo często używany w języku włoskim, zwłaszcza w codziennej komunikacji. Pod względem znaczeniowym może odpowiadać polskim czasownikom i wyrażeniom takim jak „zdarzyć się”, „przydarzyć się”, „trafić gdzieś przypadkiem” lub „natknąć się na coś”.
W przeciwieństwie do bardziej formalnego czasownika accadere oraz bardzo neutralnego succedere, czasownik capitare ma wyraźnie bardziej potoczny charakter. Włosi często używają go w rozmowach, gdy mówią o sytuacjach przypadkowych lub nieplanowanych. Może odnosić się zarówno do wydarzeń, jak i do przypadkowego znalezienia się w jakimś miejscu lub sytuacji. Przykładowo:
Mi è capitato un imprevisto. – Przydarzyła mi się niespodziewana sytuacja.
Mi capita spesso di commettere errori. – Często zdarza mi się popełniać błędy.
Ti è mai capitato di perdere il treno? – Czy zdarzyło ci się kiedyś spóźnić na pociąg?
Siamo capitati in quel ristorante per caso. – Trafiliśmy do tej restauracji przypadkiem.
Warto zwrócić uwagę na bardzo częstą konstrukcję capitare di + bezokolicznik, która służy do opisywania doświadczeń lub sytuacji, które wydarzyły się przypadkiem:
Mi è capitato di incontrarlo a Roma. – Zdarzyło mi się spotkać go w Rzymie.
Può capitare a tutti di sbagliare via in una grande città. – Każdemu może się zdarzyć pomylić ulicę w dużym mieście.
Warto odnotować, że czasownik capitare bywa często mylony z czasownikiem capire, który oznacza „rozumieć”. Mimo podobnego brzmienia, są to dwa zupełnie różne czasowniki zarówno pod względem znaczenia, jak i użycia. Mają też inną odmianę.
Pod względem gramatycznym czasownik capitare jest regularny i odmienia się jak czasowniki zakończone na -are. Najczęściej spotyka się jednak formy czasu przeszłego (è capitato, mi è capitato) oraz konstrukcje bezosobowe, ponieważ sam czasownik bardzo często odnosi się do sytuacji przypadkowych i niezaplanowanych.
Wzór odmiany w wybranych czasach
| Presente | Futuro semplice | Imperfetto | Passato prossimo | Imperativo presente |
| io capito | io capiterò | io capitavo | io sono capitato | - |
| tu capiti | tu capiterai | tu capitavi | tu sei capitato | capita |
| lui/lei capita | lui/lei capiterà | lui/lei capitava | lui/lei è capitato/a | capiti |
| noi capitiamo | noi capiteremo | noi capitavamo | noi siamo capitati | capitiamo |
| voi capitate | voi capiterete | voi capitavate | voi siete capitati | capitate |
| loro capitano | loro capiteranno | loro capitavano | loro sono capitati/e | capitino |
Przykłady zdań z czasownikiem „capitare” w wersji włosko-polskiej
| Capita che le persone cambino idea. | Zdarza się, że ludzie zmieniają zdanie. |
| Capita spesso nei grandi uffici. | To często zdarza się w dużych biurach. |
| Ci capita sempre più raramente di andare al ristorante. | Coraz rzadziej zdarza nam się chodzić do restauracji. |
| Ci è capitato di dormire in aeroporto. | Zdarzyło nam się spać na lotnisku. |
| Ci è capitato un problema tecnico durante la riunione. | Przydarzył nam się problem techniczny podczas spotkania. |
| È capitato proprio nel momento sbagliato. | Stało się to akurat w najgorszym momencie. |
| È capitato tutto così velocemente. | Wszystko wydarzyło się tak szybko. |
| Gli capita sempre qualcosa di strano. | Jemu zawsze przydarza się coś dziwnego. |
| Gli è capitato di lavorare di notte. | Zdarzyło mu się pracować w nocy. |
| Gli è capitato di vivere all’estero per alcuni anni. | Zdarzyło mu się mieszkać za granicą przez kilka lat. |
| Le è capitato un incidente mentre tornava a casa. | Przydarzył jej się wypadek, gdy wracała do domu. |
| Mi capita di ascoltare musica mentre studio. | Zdarza mi się słuchać muzyki podczas nauki. |
| Mi capita di prendere l’autobus invece della macchina. | Zdarza mi się jechać autobusem zamiast samochodem. |
| Mi capita spesso di lavorare fino a tardi. | Często zdarza mi się pracować do późna. |
| Mi è capitato di incontrare il mio insegnante al supermercato. | Zdarzyło mi się spotkać mojego nauczyciela w supermarkecie. |
| Mi è capitato di leggere quel libro molti anni fa. | Zdarzyło mi się czytać tę książkę wiele lat temu. |
| Mi è capitato di parlare con lui per caso. | Zdarzyło mi się porozmawiać z nim przypadkiem. |
| Mi è capitato di perdere il portafoglio in vacanza. | Zdarzyło mi się zgubić portfel na wakacjach. |
| Mi è capitato di perdere il telefono due volte. | Zdarzyło mi się dwa razy zgubić telefon. |
| Nella vita professionale può capitare a tutti una situazione in cui è necessario interrompere temporaneamente il lavoro – per motivi familiari, di salute o organizzativi. | W życiu zawodowym każdemu może zdarzyć się sytuacja, w której konieczne jest czasowe przerwanie pracy – z powodów rodzinnych, zdrowotnych czy organizacyjnych. |
| Non mi capita spesso di vedere film italiani. | Nieczęsto zdarza mi się oglądać włoskie filmy. |
| Non ti capita mai di avere dubbi? | Czy nigdy nie zdarza ci się mieć wątpliwości? |
| Può capitare a tutti di fare qualcosa di stupido per amore. | Każdemu może się zdarzyć zrobić coś głupiego z miłości. |
| Può capitare a tutti di sentirsi stanchi. | Każdemu może się zdarzyć czuć zmęczenie. |
| Può capitare che il treno sia in ritardo. | Może się zdarzyć, że pociąg będzie opóźniony. |
| Può capitare che nessuno risponda subito. | Może się zdarzyć, że nikt od razu nie odpowie. |
| Se ti capita di passare da Roma, fammi sapere. | Jeśli będziesz przypadkiem przejeżdżać przez Rzym, daj mi znać. |
| Se ti capita l’occasione, accettala. | Jeśli trafi ci się okazja, wykorzystaj ją. |
| Situazioni come un tamponamento o il furto dell’auto possono capitare a ciascuno di noi. | Sytuacje takie jak stłuczka czy kradzież samochodu, mogą zdarzyć się każdemu z nas. |
| Ti capita mai di dimenticare i nomi delle persone? | Czy zdarza ci się zapominać nazwiska ludzi? |
| Ti è capitato qualcosa di interessante oggi? | Przydarzyło ci się dziś coś interesującego? |
| Vi capita di mangiare fuori durante il weekend? | Czy zdarza wam się jeść poza domem w weekend? |
| Vi è mai capitato di perdere un volo? | Czy zdarzyło się wam kiedyś spóźnić na samolot? |
Foto: Fontana di Moro in Piazza Navona a Roma