Zaimki rzeczowne wskazujące w j. francuskim (Les pronoms démonstratifs en français)

Bonjour les amis !

Poprzedni wpis poświęcony był francuskim zaimkom przymiotnym wskazującym (les adjectifs démonstratifs), a w tym wpisie dowiemy się o zaimkach rzeczownych wskazujących (les pronoms démonstratifs). Poznamy ich formy, dowiemy się o ich roli i przyjrzymy się przykładom ich użycia. Zauważmy, że w języku polskim nie ma odrębnych form dla rzeczownych i przymiotnych zaimków wskazujących, natomiast we francuskiej gramatyce taki podział istnieje.

Ogólnie rzecz biorąc zaimki rzeczowne wskazujące zastępują rzeczownik lub grupę wyrazów, wskazując na osobę, rzecz lub zjawisko już wcześniej wymienione w zdaniu. Mają formy pojedyncze i złożone. Zaimki rzeczowne, tak samo jak rzeczowniki, mogą łączyć się z partykułami -ci/là.

Formy pojedyncze:

l. pojedyncza l. mnoga
r. męski r. żeński r. nijaki r. męski r. żeński
celui [səlɥi]

ten

celle [sɛl]

ta

ce [sə] / c’ [s]

to / co

ceux [sø]

ci

celles [sɛl]

te

Formy złożone:

l. pojedyncza l. mnoga
r. męski r. żeński r. nijaki r. męski r. żeński
celui-ci [səlɥi si]

ten

celle-ci [sɛl si]

ta

ceci [səsi]

to

ceux-ci [sø si]

ci

celles-ci [sɛl si]

te

celui-là [səlɥi la]

tamten

celle-là [sɛl la]

tamta

cela [s(ə)la] /
ça [sa]
to
ceux-là [sø la]

tamci

celles-là [sɛl la]

tamte

Zastosowanie:

Zaimek rzeczowny wskazujący zastępuje w zdaniu rzeczownik lub grupę wyrazów, które w innym wypadku musiałyby zostać powtórzone. Jest to zatem zabieg typowo stylistyczny powodujący, że zdanie jest krótsze i lepiej brzmi. Przykłady:

l’émission d’aujourd’hui et celle d’hier – emisja dzisiejsza i ta wczorajsza
Le confinement est un peu moins strict que celui de mars. – Ograniczenia są trochę mniej surowe niż te z marca.
Le monde d’hier était-il moins dangereux que celui d’aujourd’hui ? – Czy wczorajszy świat był mniej niebezpieczny niż ten dzisiejszy?

I. Form pojedynczych rodzaju męskiego i żeńskiego używa się w następujących sytuacjach:

a) najczęściej przed zaimkiem względnym, na przykład:

La France, le plus beau pays au monde mais aussi celui qui dispose du plus grand potentiel touristique. – Francja, najpiękniejszy kraj na świecie, ale także ten, który dysponuje największym potencjałem turystycznym.
Le gagnant sera celui ou celle qui aura effectué le plus gros volume de ventes. – Zwycięzcą zostanie ten lub ta, który(-a) odnotuje największą wielkość sprzedaży.
Son modèle économique est sans doute celui qui pourrait subsister à l’avenir. – Jego model ekonomiczny jest bez wątpienia tym, który mógłby przetrwać w przyszłości.

b) przed imiesłowem czasu teraźniejszego (le participe présent) i imiesłowem czasu przeszłego (le participe passé), na przykład:

Les bénéfices provenant de la récolte de fruits et ceux provenant de la vente de produits agricoles. – Zyski pochodzące ze zbioru owoców i sprzedaży produktów rolnych.
Tu aimes ce film ? Quel film ? Celui réalisé par Luc Besson. – Podoba ci się ten film? Który film? Ten w reżyserii Luca Besson.
Tu parles de quelle traduction, celle faite par nous ? – O którym tłumaczeniu mówisz? Tym wykonanym przez nas?

c) przed dopełniaczem, na przykład:

Le prix du nouveau vol est inférieur à celui de la première réservation. – Cena nowego lotu jest niższa od tej z pierwszej rezerwacji.
Ma voiture et celle de mon père. – Mój samochód i ten mojego ojca.
Un niveau de prix qui n’est pas le même que celui de la clientèle étrangère. – Poziom cen, który nie jest taki sam jak [ten] dla klientów zagranicznych.
Où sont les cahiers ? Lesquels ? Ceux des enfants. – Gdzie są zeszyty? Które? Te [należące do] dzieci.

II. Zaimek rzeczowny wskazujący rodzaju nijakiego ce (c’) odnosi się do rzeczy i zastępuje rzeczownik lub grupę wyrazów. Tłumaczy się go na język polski przez „to” lub „co”. Zaimek ten występuje:

a) w konstrukcji ce (c’) + être:

Zwróćmy uwagę, że w wyniku zjawiska nazywanego elizją w liczbie pojedynczej zaimek „ce” traci samogłoskę „e” przed „est”, w wyniku czego: ce + est = c’est. Po zwrotach c’estce sont występuje najczęściej rodzajnik nieokreślony.

C’est impossible. – To niemożliwe.
C’est un bel endroit. – To piękne miejsce.
C’est pas grave. – Nie szkodzi.
Ce n’était pas vraiment facile. – To nie było takie proste.
Ce sont des questions très précises. – To są kwestie bardzo szczegółowe.

b) w konstrukcji ce (c’) + zaimek względny, na przykład:

Impossible de prévoir ce qui arrivera. – Nie można przewidzieć, co się stanie.
Regardez ce qui est devant vous. – Spójrzcie, co jest przed wami.
Je te dirai tout ce que je sais. – Powiem tobie wszystko, co wiem.

III. W przypadku form złożonych, gdy obie formy występują parami, partykuła „-ci” dołączana do rzeczownika wskazuje na bliskość w czasie lub przestrzeni, a partykuła „-là” na oddalenie.
Jeżeli jednak nie tworzymy opozycji dwóch rzeczowników w postaci ten-tamten, w mowie potocznej najczęściej (ale nie zawsze) stosowana jest partykuła „-la” bez względu na odległość, czyli również w znaczeniu „ici”, gdy coś lub ktoś jest bardzo blisko nas. Z kolei w tekstach rozróżnienie między „-ci” a „-là” jest najczęściej zachowane. Przykłady zdań:

Celui-ci correspond parfaitement à nos besoins. Ten (tutaj) doskonale odpowiada naszym potrzebom.
Je crois que celui-ci est déjà mûr et celui-là est encore vert. – Sądzę, że ten (tu) jest dojrzały, a tamten jest jeszcze zielony.
Si les marchés thaï sont réputés, celui-ci possède une particularité unique. – O ile tajskie bazary cieszą się dobrą opinią, ten tutaj ma unikatową cechę.
Quelle robe du soir préférez-vous ? Celle-ci ou celle-là ? – Którą suknię wieczorową pani woli? Tę tu czy tamtą?

IV. Formy „ceci” [to (tutaj)] i „cela” [to (tam), tamto] zastępują rzeczownik lub zdanie przed czasownikami. Od obu form zazwyczaj rozpoczynają się zdania. Opozycja między „ceci” a „cela” jest taka sama jak w formach „celui-ci” – „celui-là”. Przykłady:

Ceci est pour les enfants et cela pour ma femme. – To jest dla dzieci, a tamto dla mojej żony.
Ceci nous permet de communiquer à distance. – To nam pozwoli na zdalną komunikację.
Ceci doit être considéré comme un signal très positif. – Należy to postrzegać jako bardzo pozytywny sygnał.
Cela signifie que tu as un grave problème. – To znaczy, że masz poważny problem.

V. Zaimek rzeczowny wskazujący „ça” jest formą skróconą, używaną w mowie potocznej zamiast „cela”. Zaimki „çela” i „ça” wskazują na rzeczy, zjawiska lub fakty. Zaimek „ça” występuje w bardzo wielu przydatnych zwrotach. Przykłady:

C’est ça ! – Otóż to!
C’est ça la vie, n’est-ce pas ? – Takie jest życie, prawda?
C’est minable, ça ! – To jest kiepskie.
C’est pour ça. – Właśnie dlatego.
C’est tout ou rien. – Wszystko albo nic.
Ça dépend. – To zależy.
Cela c’est déjà trop. – Tego już za wiele.
Cela ne peut pas continuer comme ça. – Tak dalej być nie może.
Cela ne se dit plus. – Tak już się nie mówi.
Comment ça ? – Jak to ?
Pas de ça ! – To nie! / Tego nie!
Pourriez-vous expliquer cela ? – Czy mógłby pan to wyjaśnić?
Qu’est-ce que c’est que ça ? – A to co?
Qu’est-ce que ça veut dire ? – Co to znaczy?
Qui ça ? – Kto to?

A teraz dodatkowe przykłady zdań w wersji francusko-polskiej do analizy:

A gros traits, partout en Europe, le chiffre d’affaires a baissé de 70 à 80% comparativement à celui de l’année dernière. Ogółem rzecz biorąc, w całej Europie obroty spadły od 70 do 80% w porównaniu z tymi z ostatniego roku.
Ça doit être vrai, alors. W takim razie to musi być prawda.
Ça fait grossir ! Od tego się tyje!
Ça fait tellement plaisir de vous voir. To wielka przyjemność pana/panią widzieć.
Ça fonctionne parfaitement. To działa doskonale.
Ça me plaît. To mi się podoba.
Ça n’a pas du tout marché ! To nie wypaliło [nie zadziałało].
Ça ne se voit pas. Tego nie widać.
Ça ne sera pas de sitôt. To nie będzie tak szybko.
Ça ne sera pas un problème. To nie będzie problem.
Ça ne vaut rien. To nie ma żadnej wartości.
Ça risque de causer des problèmes. To może spowodować trudności.
Ça sent bon. To ładnie pachnie.
Ça t’apprendra ! To cię nauczy!
Ça va. W porządku. / Jakoś leci.
Ça vaut bien le coup ! Warto to zrobić!
Ça y est. Jest!, Gotowe.
Ça, potage ? To ma być zupa?
Ça, potage ? To ma być zupa?
Cela ressemble à un prélude à un dialogue serein.
To wydaje się być zapowiedzią szczerego dialogu.
Ces mesures spéciales ont été approuvées par le Ministère tunisien de la santé et concernent notamment ceux qui arrivent maintenant sur le sol tunisien.Te specjalne środki zostały zatwierdzone przez tunezyjskie Ministerstwo Zdrowia i dotyczą przede wszystkim tych, którzy obecnie przybywają na ziemię tunezyjską.
Ceux qui le peuvent doivent effectuer l’ensemble de leur tâches à distance. Ci którzy mogą, powinni wykonywać zdalnie wszystkie swoje zadania.
Dès que le haut-parleur annonce l’arrivée du train, c’est la mobilisation générale. Jak tylko przez głośnik zapowiada się przyjazd pociągu, powstaje ogólne poruszenie.
Donne-moi ça ! Daj mi to!
Elle adore ça. Ona to uwielbia.
Est-ce que cela te dit ? Czy to ci odpowiada?
Et c’est comme ça que ça marche. I tak to działa.
Il devient membre du Comité de Direction et succèdera à XY lorsque celui-ci fera valoir ses droits à la retraite. Staje się członkiem zarządu i zastąpi XY, podczas gdy ten drugi nabędzie praw do emerytury.
Il est hors de question de changer le modèle de distribution ni celui de la rémunération. Nie ma mowy o zmianie modelu dystrybucji ani wynagrodzeń.
Il faut que ça soit comme ça. Tak już musi być.
Il me reste de copier ça au net. Pozostaje mi przepisanie tego na czysto.
J’ai compris ça. Zrozumiałem to.
Je lui ai dit tout ce que je sais. Powiedziałem mu wszystko, co wiem.
Je pense que ceci doit être considéré comme une victoire pour les mouvements sociaux de terrain qui ont combattu des mines de charbon polluants chez eux. Uważam, że to powinno być postrzegane jako zwycięstwo oddolnych ruchów społecznych, które zwalczały u siebie zanieczyszczające środowisko kopalnie węgla.
Le montant des amendes n’a pas été pour le moment communiqué, et celui-ci variera en fonction des cas individuels. Wysokość kar jest na chwilę obecną nieznana i będzie różnić się w zależności od poszczególnych przypadków.
Les agences de voyage doivent répondre à la demande du client et lorsque celui-ci souhaite être remboursé, traiter cette demande dans les meilleurs délais. Biura podróży powinny odpowiadać na wniosek klienta i gdy ten chce odzyskać pieniądze, rozpatrzeć [taki] wniosek możliwie jak najszybciej.
Les billets n’ont pas du tout été vendus immédiatement comme cela a été communiqué dans les journaux. Bilety wcale nie zostały od razu sprzedane, tak jak poinformowano w prasie.
Mais si, tu connais cette chanson, c’est celle de Céline Dion ! Ależ tak, znasz tę piosenkę, to ta Céline Dion!
Nous voulons faire découvrir aux voyageurs le monde, même si celui-ci est proche de chez eux. Chcemy pokazać świat turystom, nawet jeśli ten tutaj jest blisko nich.
Pour ceux qui souhaitent séjourner très longtemps en Thaïlande, le gouvernement thaïlandais propose un visa qui permet de rester jusqu’à 10 ans dans le pays. Dla tych, którzy chcą przebywać bardzo długo w Tajlandii, rząd tajlandzki proponuje wizy pozwalające na pobyt do 10 lat w tym kraju.
Tu entends un signal ou ça me paraît ? Słyszysz sygnał czy też mi się wydaje?
Un sac à main comme ça, tu peux l’acheter dans une maroquinerie. Taką torebkę możesz kupić w sklepie z galanterią skórzaną.
Voilà deux assiettes: celle-ci est plate, celle-là est creuse. Oto dwa talerze: ten jest płaski, a tamten głęboki.
Voir un corbillard en allant au travail, est-ce que ça porte malheur ? Zobaczyć karawan w drodze do pracy: czy to przynosi pecha?

À la prochaine !