H przydechowe i h nieme w j. francuskim (Le « h » muet et le « h » aspiré en français)

Bonjour !

W języku francuskim występują dwa rodzaje „h”. W obu przypadkach „h” nie jest wymawiane. Rozróżnienie obu „h” jest ważne dla prawidłowej pisowni i wymowy wyrazów w zdaniu.

Pierwsze to „h” nieme (h muet), przed którym występuje łączenie międzywyrazowe (fr. la liaison) i elizja (fr. l’élision). Do grupy tej należy większość słów francuskich zaczynających się od „h”. Elizja polega na tym, że jeżeli rzeczownik w liczbie pojedynczej zaczyna się na samogłoskę lub h” nieme, to rodzajnik określony przyjmuje formę skróconą (l’). Zjawisko to dotyczy głownie słów pochodzenia łacińskiego lub greckiego, czyli bardzo wielu słów w języku francuskim, które zaczynają się właśnie od „h”. Zwróć uwagę na zjawisko elizji i łączenie międzywyrazowe w poniższych przykładach:

l’ami [lami], les amis [lez‿ami]
l’auto [loto], les autos [lez‿oto]
l’heure [lœr], les heures [lez‿œr]
l’histoire [listwar], les histoires [lɛz‿istwar].
l’homme [lɔm], les hommes [lez‿ɔm]
l’hôpital [lopital], les hôpitaux [lɛz‿opito].
l’hôtel [lotɛl], les hôtels [lez‿otɛl]

Drugie to „h” przydechowe (h aspiré). H” przydechowe nie tworzy połączeń międzywyrazowych, przeciwnie do „h” niemego. W tym przypadku nie można również zastosować elizji, czyli nie piszemy rodzajnika z apostrofem. Oznacza to, że oddzielnie zapisujemy rodzajnik określony i rzeczownik. Dzięki temu odróżniamy np. wyraz „zera” od wyrazu „bohaterzy”: les zéros [le zeʀo] – les héros [le ‘eʀo].

h mueth aspiré
l’habitant (mieszkaniec)la halte (postój, przystanek)
l’harmonie (harmonia)le hamburger (hamburger)
l’hiver (zima)le haricot (fasola, potrawka)
l’homme (mężczyzna)le harem (harem)

Ponadto, jeżeli rzeczownik jest rodzaju żeńskiego i rozpoczyna się od h” przydechowego, to nie stosujemy formy rodzaju męskiego zaimka przymiotnego dzierżawczego. Mamy zatem „ma hanche”, a nie „mon hanche”. Łączenie międzywyrazowe również nie występuje, jeżeli z jednej strony mamy zaimek wskazujący, a z drugiej rzeczownik rozpoczynający się od h” przydechowego. Dlatego powiemy „ce héros”, a nie „cet héros”, z kolei prawidłowa wymowa wyrazów „ces hamacs” to [se’amak], a nie [sez’amak].

Zwróćmy też uwagę jak odmiennie zachowuje się francuski zaimek rzeczowny nieokreślony „toute” przed przymiotnikiem z przydechowym i przymiotnikiem z h” niemym.
Elle est toute honteuse. [„toute” stosujemy przed przymiotnikami z h” przydechowym]
Elle est tout heureuse. [„tout” stosujemy przed przymiotnikikami z h” niemym].

H” przydechowe można również zaobserwować przed niektórymi wtrąceniami (fr. interjections) używanymi z wykrzyknikami lub znakami pytającymi. Są to okrzyki, zawołania lub rozkazy, które mają silne zabarwienie uczuciowe i służą zwróceniu na coś uwagi.

Przykłady z tłumaczeniem na język polski:
*ha ! (a!, ach!, ha!)
*hé ! (hej!)
*hein ? (hę?, jak?, co proszę?),
*hop(la) ! (hop! – zachęta do skoku),
*holà ! (hola!, stój!, powoli!),
*hou (fuj!, fe!, precz!)
*hourra ! lub *hurrah (hurra!),
*hue ! (dalej!, wio! – do konia),
*hum ! (hm! – onomatopeja).

Należy zauważyć, że pisząc po francusku na klawiaturze przed znakami wykrzyknika i pytania stawiamy spację, natomiast w języku polskim tego nie robimy.

Studiując słownictwo francuskie, można zaobserwować że występuje zdecydowanie mniej rzeczowników z h” przydechowym niż z h” niemym. Są to głównie wyrazy pochodzenia germańskiego, angielskiego lub innego. Warto zapamiętać, że h” przydechowe występuje m.in. w nazwach państw la Hollande (Holandia), la Hongrie (Węgry), le Honduras (Honduras).

Sporządzenie kompletnej listy wyrazów (rzeczowników, czasowników, przymiotników, przysłówków i pozostałych wyrazów) zaczynających się od h” przydechowego w tym wpisie mija się z celem, dlatego sporządziłem dla Was listę najczęściej używanych rzeczowników francuskich zaczynających się od h” przydechowego z tłumaczeniem na język polski. W słownikach h” przydechowe oznaczone jest gwiazdką (*) lub apostrofem (‘).

la hâblerie przechwalanie się la hauteur wysokość
le hâbleur blagier, samochwał le haut-le-cœur mdłości
la hache siekiera, topór le haut-parleur głośnik
le hache-paille sieczkarnia le haut-relief relief wypukły
le hachereau siekierka, toporek la Havane Hawana
le hache-viande maszynka do mięsa le havre przystań
le hachis mięso siekane le henné henna
le hachoir tasak le hennissement rżenie np. konia
le hachisch haszysz le héraut herold
la hacienda hacjenda le hérisson jeż
le hadji hadżi la hernie przepuklina
la haie żywopłot le héron czapla
le haillon łachman le héros bohater
la haine nienawiść la herse brona
le halage holowanie (statku) le hertz herz
le hâle opalenizna le hêtre buk
le hall hol le heurt zderzenie
le hallage opłata targowa le heurtoir kołatka
la halle hala le hibou sowa
la hallebarde halabarda la hiérarchie hierarchia
le halogène halogen le hochement potrząśnięcie np. głową
la halte postój, przystanek le hockey hokej
le halva chałwa le hockeyeur hokeista
le hamac hamak le holding holding
le hamburger hamburger le hold-up napad
le hameau osada le Hollandais Holender
le hamster chomik le homard homar
la hanche biodro la homarderie hodowla homarów
le hand-ball piłka ręczna le home dom
le handicap utrudnienie, przeszkoda le Honduras Honduras
le handicapé niepełnosprawny la Hongrie Węgry
le hangar hangar, magazyn le hooligan chuligan
le hanneton chrabąszcz le hoquet czkawka
le Hannibal Hannibal la horde horda
la Hanse związek Hanzy la horde horda
la hantise obsesja, mania le horion cios
le happement złapanie, capnięcie le hotdog, le hot-dog hot dog
le harcèlement niepokojenie, dręczenie le houblon chmiel
la harde stado, chmara la houe motyka
la hardiesse śmiałość, odwaga la houille węgiel kamienny
le harem harem le houilleur górnik
le hareng śledź la houle falowanie morza
la harengaison połów śledzi la housse pokrowiec, poszewka
le haricot fasola, potrawka le hoyau motyka
la haridelle szkapa le huard orzeł bielik
la harpe harfa le hublot okienko w samolocie
le harpon harpun le huit clos rozprawa przy drzwiach zamkniętych
le harponnage rzucanie harpunem le huit ósemka
le hasard przypadek, traf la hulotte puszczyk
le hasch hasz la huppe dudek
la hâte pośpiech le hurlement wycie, krzyki
la hausse wzrost, podniesienie le hussard husarz
le haussement wzruszenie np. ramionami, powiekami la hutte chatka
le haut-commissariat wysoki komisarz la hyène hiena

Jak widzimy,h” przydechowe występuje w różnych wyrazach. Musimy zatem włożyć trochę wysiłku w ich zapamiętanie.
W celu wysłuchania poprawnej wymowy poszczególnych wyrazów możemy skorzystać ze słowników internetowych:
https://dictionnaire.lerobert.com/
https://www.larousse.fr/
lub ze strony internetowej: https://pl.forvo.com/languages/fr/

Na koniec jeszcze kilka przydatnych zwrotów z h” przydechowym:

Il pleut (il tombe) des hallebardes (leje jak z cebra)
faire hara-kiri (popełnić samobójstwo)
prendre du haschich (zażywać haszysz)
le haussement d’épaules (wzruszenie ramionami)
sans hâte (bez pośpiechu)
Hou à la porte! (za drzwi, precz!)

Do efektywnej nauki potrzeba nam koncentracji, zainteresowania i zrozumienia. Samodzielne czytanie na głos lub słuchanie, gdy czyta nam ktoś inny, kto zna język francuski, będzie sprzyjać lepszemu zapamiętywaniu, bo zawsze wymaga większego zaangażowania w lekturę.

À la prochaine !