Pawilon Chiński (niem. Chinesisches Haus) to niezwykły obiekt ogrodowy w stylu chinoiserie, znajdujący się w słynnym Parku Sanssouci w Poczdamie. Został zbudowany w latach 1755–1764 z inicjatywy Fryderyka II Wielkiego, który był głęboko zafascynowany kulturą wschodnioazjatycką.
The Chinese House (German: Chinesisches Haus) is an extraordinary garden structure in the chinoiserie style, located in the famous Sanssouci Park in Potsdam. It was built between 1755 and 1764 on the initiative of Frederick the Great, who was deeply fascinated by East Asian culture.
Chinoiserie (z fr. „chińszczyzna”) to styl eklektyczny, który zyskał popularność w sztuce, wzornictwie i architekturze europejskiej, czerpiąc inspirację z chińskiej kultury. Styl ten pojawił się we Francji w połowie XVII wieku, a w XVIII wieku stał się częścią europejskiego rokoka. Wówczas w ogrodach pałacowych budowano altany, pawilony oraz pagody, a wnętrza pałaców zdobiono malowidłami przedstawiającymi orientalne krajobrazy i sceny z życia mieszkańców.
Chinoiserie (from French ‘chinoiserie’, meaning ‘Chinese-style’) is an eclectic style that gained popularity in European art, design, and architecture, drawing inspiration from Chinese culture. This style emerged in France in the mid-17th century and became part of European Rococo in the 18th century. During this period, garden pavilions, gazebos, and pagodas were built in palace gardens, and the interiors of palaces were decorated with paintings depicting oriental landscapes and scenes from the lives of the inhabitants.
Historia / History
Projekt Pawilonu Chińskiego opracował Johann Gottfried Büring, na podstawie szkiców Fryderyka II Wielkiego. Budowa trwała niemal dziewięć lat, od 1755 do 1764 roku, a opóźnienia były wynikiem trudności finansowych spowodowanych zaangażowaniem Prus w wojnę siedmioletnią. Prace wewnętrzne zakończono dopiero w 1763 roku, po ustaniu działań wojennych. Pawilon pełnił nie tylko funkcję dekoracyjną, ale również stanowił miejsce spotkań towarzyskich.
The design of the Chinese House was created by Johann Gottfried Büring, based on sketches by Frederick the Great. The construction lasted almost nine years, from 1755 to 1764, with delays caused by financial difficulties resulting from Prussia’s involvement in the Seven Years’ War. The interior work was completed only in 1763, after the cessation of hostilities. The pavilion served not only a decorative function but also a place for social gatherings.
Projekt Pawilonu Chińskiego w Sanssouci inspirowany był budowlą maison du trefle, która powstała w 1738 roku w parku pałacowym w Lunéville we Francji, w posiadłości księcia Lotaryngii i króla Polski na wygnaniu, Stanisława Leszczyńskiego. Autorem projektu maison du trefle był francuski architekt Emmanuel Héré. Fryderyk II Wielki, który znał twórczość Hérégo, posiadał w swojej kolekcji publikację tego architekta z 1753 roku, w której zamieszczono ilustrację przedstawiającą wspomniany pawilon z Lunéville.
The design of the Chinese House at Sanssouci was inspired by the Maison du Trefle, which was built in 1738 in the palace park of Lunéville, France, on the estate of the Duke of Lorraine and exiled King of Poland, Stanisław Leszczyński. The architect of the Maison du Trefle was the French architect Emmanuel Héré. Frederick the Great, who was familiar with Héré’s work, owned a publication by this architect from 1753, which included an illustration of the pavilion from Lunéville.
Fryderyk II, dzięki licznym kontaktom z holenderskimi i duńskimi rodzinami królewskimi, miał okazję poszerzać swoją wiedzę o Dalekim Wschodzie. Król, jak prawie każdy Europejczyk w tamtych czasach, nigdy nie odwiedził Chin. Na podstawie pozyskanych informacji oraz swoich wyobrażeń stworzył szkice pawilonu.
Frederick the Great, through numerous contacts with Dutch and Danish royal families, had the opportunity to expand his knowledge of the Far East. The king, like nearly every European of his time, never visited China. Based on the information he gathered and his own imagination, he created sketches for the pavilion.
Architektura zewnętrzna / External architecture
Pawilon w Sanssouci zaprojektowano na planie trójlistnej koniczyny. Wewnątrz znajduje się okrągła sala, wokół której rozmieszczone są trzy gabinety. Pomiędzy gabinetami znajdują się zadaszone werandy. Cała konstrukcja, przypominająca kształtem namiot, jest zwieńczona falującym miedzianym dachem, który podtrzymują złocone kolumny z piaskowca stylizowane na drzewa palmowe. Kolumny wyrzeźbił szwajcarski artysta Johann Melchior Kambly, który pracował na zlecenie Fryderyka II w Sanssouci.
The pavilion in Sanssouci was designed in the shape of a three-leaf clover. Inside, there is a circular room surrounded by three chambers. Between the chambers are covered verandas. The entire structure, resembling the shape of a tent, is topped with a wavy copper roof, supported by gilded sandstone columns stylized as palm trees. The columns were sculpted by the Swiss artist Johann Melchior Kambly, who worked for Frederick the Great at Sanssouci.
U podstawy kolumn znajdują się pozłacane rzeźby z piaskowca, wykonane przez Johanna Gottlieba Heymüllera i Johanna Petera Benckerta. Modele do tych postaci, przedstawiających Chińczyków w trakcie ucztowania i gry na instrumentach, stanowili lokalni mieszkańcy, dlatego ich rysy mają europejskie cechy. Wśród postaci dostrzec można grupy pijące herbatę, jedzące zupę z tofu lub tropikalne owoce.
At the base of the columns are gilded sandstone sculptures created by Johann Gottlieb Heymüller and Johann Peter Benckert. The models for these figures, depicting Chinese people during feasts and playing instruments, were local residents, which is why their features have European characteristics. Among the figures, one can spot groups drinking tea, eating tofu soup, or tropical fruits.
Wokół kolumn umieszczono grupy postaci siedzące na dywanie. Są one naturalnej wielkości. Choć ich stroje przypominają tradycyjne chińskie kostiumy – z szerokimi pasami, obszernymi kołnierzami, fantazyjnymi nakryciami głowy i wąskimi butami – ich twarze mają wyraźnie europejskie cechy. Rzeźbiarze Johann Benkert i Johann Heymüller, którzy ich stworzyli, nigdy wcześniej nie spotkali Chińczyka, co miało wpływ na sposób przedstawienia tych postaci. Wśród postaci można dostrzec sceny picia herbaty, jedzenia zupy z tofu lub tropikalnych owoców.
Around the columns, there are groups of figures seated on a carpet. They are life-size. Although their costumes resemble traditional Chinese attire – with wide belts, voluminous collars, elaborate headgear, and narrow shoes – their faces clearly have European traits. The sculptors, Johann Benkert and Johann Heymüller, who created them, had never met a Chinese person before, which influenced the way these figures were depicted. Among the characters, one can notice scenes of tea drinking, eating tofu soup, or tropical fruits.
Wokół Pawilonu Chińskiego umieszczono dwanaście stojących postaci, przedstawiających chińskich muzyków grających na instrumentach smyczkowych i dętych. Fryderyk II, pasjonat muzyki, sam komponował i grał na flecie, a muzyka była dla niego ważną częścią życia. Rzeźby, podobnie jak kolumny, wyrzeźbiono z piaskowca i pokryto cienką warstwą złota. W XVIII wieku złocenia te robiły ogromne wrażenie, a i dziś budzą zachwyt wśród zwiedzających.
Around the Chinese Pavilion, there are twelve standing figures representing Chinese musicians playing string and wind instruments. Frederick the Great, a music enthusiast, composed and played the flute himself, and music was an important part of his life. The sculptures, like the columns, were carved from sandstone and covered with a thin layer of gold. In the 18th century, this gilding made a huge impression, and even today it amazes visitors.
Na dachu Pawilonu Chińskiego znajduje się rzeźba mandaryna, czyli chińskiego urzędnika. Siedzi on na poduszce, trzymając parasol. Wykonana została z miedzi i pokryta złotem. Autorem rzeźby jest Benjamin Giese. Z biegiem lat powstało wiele interpretacji tej postaci. Niektórzy twierdzą, że jest to starzec w kapeluszu z piórami, trzymający kaduceusz – atrybut rzymskiego boga Merkurego lub greckiego boga Hermesa. Inni uważają, że jest to przedstawienie chińskiego filozofa Konfucjusza z parasolem skierowanym na wschód.
On the roof of the Chinese Pavilion, there is a sculpture of a mandarin, a Chinese official. He sits on a cushion, holding an umbrella. It is made of copper and gilded. The sculpture was created by Benjamin Giese. Over the years, many interpretations of this figure have arisen. Some claim that it is an old man wearing a feathered hat and holding a caduceus – the attribute of the Roman god Mercury or the Greek god Hermes. Others believe that it represents the Chinese philosopher Confucius, with the umbrella pointing east.
Wnętrze Pawilonu Chińskiego / The interior of the Chinese House
Wnętrze Pawilonu Chińskiego w Parku Sanssouci zostało starannie zaprojektowane, aby stworzyć atmosferę egzotyki i elegancji. Początkowo w pomieszczeniu znajdował się okrągły stół, przy którym Fryderyk II razem ze swoimi gośćmi delektował się herbatą i kawą. Dziś pomieszczenie jest niemal puste, poza kilkoma krzesłami.
The interior of the Chinese House in Sanssouci Park was carefully designed to create an atmosphere of exoticism and elegance. Originally, the room contained a round table where Frederick the Great and his guests enjoyed tea and coffee. Today, the room is almost empty, except for a few chairs.
Środkowe pomieszczenie pawilonu zdobi imponujące malowidło sufitowe z 1756 roku, autorstwa Thomasa Hubera. Przedstawia ono azjatyckie postacie, pochłonięte rozmową. W tle widoczne są posągi siedzącego Buddy, papugi oraz małpy. To malowidło powstało na podstawie szkiców francuskiego artysty Blaise’a Nicolasa Le Sueura, który wówczas uczył rysunku w berlińskiej Akademii Sztuk Pięknych. Huber był również odpowiedzialny za malowidła na werandach.
The central room of the pavilion is adorned with an impressive ceiling painting from 1756, created by Thomas Huber. It depicts Asian figures engrossed in conversation, with statues of a seated Buddha, parrots, and monkeys in the background. This painting was based on sketches by the French artist Blaise Nicolas Le Sueur, who was teaching drawing at the Berlin Academy of Fine Arts at the time. Huber was also responsible for the paintings on the verandas.
Półkoliste ściany pomieszczenia środkowego zdobią stiuki z zielonego marmuru. We wnętrzu dominują pozłacane elementy dekoracyjne, które nadają pomieszczeniu luksusowy wygląd. Nad oknami znajdują się rzeźby przedstawiające małpy grające na instrumentach muzycznych. Na konsolach wystawiono kolekcje chińskiej porcelany oraz świeczników. Spod kopuły zwisa ogromny, pozłacany żyrandol.
The semi-circular walls of the central room are decorated with stuccoes made of green marble. The interior is dominated by gilded decorative elements that give the room a luxurious appearance. Above the windows are sculptures depicting monkeys playing musical instruments. On the consoles, collections of Chinese porcelain and candelabras are displayed. From the dome hangs a large, gilded chandelier.
Ściany otaczających kabinów pokrywają jedwabne tkaniny, ozdobione subtelnymi kwiatowymi motywami. Ta szczególna tkanina, znana jako „Pekings”, została wyprodukowana w Prusach. Zachowały się tylko fragmenty tych materiałów, które umożliwiły rekonstrukcję wnętrz w latach 1990–1993.
The walls of the surrounding cabinets are covered with silk fabrics adorned with subtle floral motifs. This special fabric, known as “Peking,” was produced in Prussia. Only fragments of these materials have survived, which allowed for the reconstruction of the interiors between 1990 and 1993.
Podsumowanie / Summary
Pawilon Chiński w Poczdamie to arcydzieło stylu chinoiserie, które łączy europejską fascynację Dalekim Wschodem z elegancją rokoka. Zbudowany z inicjatywy Fryderyka II Wielkiego, stanowi przykład jego zamiłowania do orientalnych motywów oraz chęci wyrażenia swojej pasji do sztuki, muzyki i egzotycznych tradycji. Jego unikalna architektura, z charakterystycznymi kolumnami stylizowanymi na drzewa palmowe i naturalnej wielkości postaciami, które łączą chińskie i europejskie cechy, wciąż fascynuje odwiedzających. Wszystkie te elementy współtworzą atmosferę luksusu i egzotyki, która przyciąga wzrok i wyobraźnię zwiedzających, przenosząc ich do wyidealizowanego świata Dalekiego Wschodu.
The Chinese House in Potsdam is a masterpiece of the chinoiserie style, combining European fascination with the Far East with the elegance of the Rococo. Built at the initiative of Frederick the Great, it exemplifies his passion for oriental motifs and his desire to express his love for art, music, and exotic traditions. Its unique architecture, with characteristic columns stylized as palm trees and life-size figures that blend Chinese and European features, continues to captivate visitors. All these elements contribute to an atmosphere of luxury and exoticism, capturing the attention and imagination of visitors, taking them to an idealized world of the Far East.