Urlop to jedno z najważniejszych praw pracowniczych, które daje pracownikom czas na odpoczynek i regenerację sił. Choć zarówno we Francji, jak i w Polsce, prawo do urlopu jest uregulowane przez przepisy prawne, istnieją pewne różnice w sposobie jego przyznawania i wykorzystywania. W tym artykule porównamy systemy urlopowe obu krajów, zwracając uwagę na długość urlopu, zasady jego udzielania oraz inne aspekty, które wynikają z różnic w organizacji pracy i kulturze zatrudnienia.
Długość urlopu wypoczynkowego
Francja
We Francji pracownicy mają prawo do pięciu tygodni (30 dni roboczych) podstawowego urlopu wypoczynkowego. Zgodnie z przepisami, pracownik nabywa 2,5 dnia roboczego urlopu za każdy przepracowany miesiąc u tego samego pracodawcy. To oznacza, że po roku pracy pracownik zyskuje 30 dni roboczych urlopu. Dodatkowo, w systemie francuskim istnieje mechanizm RTT (Réduction du Temps de Travail), czyli dodatkowe dni wolne przyznawane za przepracowanie ponad normę godzinową. W praktyce może to oznaczać od kilku do kilkunastu dodatkowych dni wolnych w ciągu roku, w zależności od liczby nadgodzin.
Polska
W Polsce pracownicy mają prawo do 20 dni roboczych urlopu, jeśli pracują krócej niż 10 lat, oraz 26 dni roboczych, jeśli przepracowali co najmniej 10 lat. Wymiar urlopu wypoczynkowego zależy od stażu pracy, do którego wlicza się także okresy nauki oraz wcześniejsze zatrudnienie, a nie od liczby przepracowanych godzin tygodniowo. Ukończenie szkoły wyższej (niezależnie czy studia ukończono z tytułem zawodowym licencjata, czy magistra) daje 8 lat stażu pracy na starcie. W Polsce nie istnieje odpowiednik francuskiego RTT. Zgodnie z kodeksem pracy za pracę w godzinach nadliczbowych pracownikowi przysługuje prawo do dni wolnych lub do dodatkowego wynagrodzenia.
Wykorzystanie urlopu i elastyczność
Francja
Pracownicy mogą planować go z dużym wyprzedzeniem, a urlop jest traktowany jako czas na odpoczynek i regenerację, co jest częścią kultury pracy. Pracownicy mają również możliwość dzielenia urlopu na mniejsze części. Jednakże, istnieje limit dni, które można wykorzystać jednorazowo – maksymalnie 24 dni roboczych (czyli 4 tygodnie) urlopu w ciągu roku. Warto dodać, że we Francji tygodniowy wymiar pracy wynosi 35 godzin, a wszystkie godziny przekraczające ten limit skutkują przyznaniem dodatkowych dni wolnych w ramach systemu RTT.
Polska
Zgodnie z kodeksem pracy pracownik powinien wykorzystać urlop wypoczynkowy w roku kalendarzowym, w którym nabył do niego prawo, a pracodawca ma obowiązek go udzielić. Jeśli z różnych przyczyn urlop ten nie zostanie wykorzystany, staje się on urlopem zaległym, który zgodnie kodeksem pracy musi być udzielony najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego.
Planowanie urlopu często zależy od miejsca pracy, dostępności współpracowników i innych czynników związanych z organizacją pracy w firmie. Urlopy są zazwyczaj planowane z dużym wyprzedzeniem, aby równomiernie rozłożyć obowiązki na innych pracowników. Pracodawcy zazwyczaj nie zgadzają się na jednorazowe udzielanie urlopu na okresy dłuższe niż 2 tygodnie.
Urlop macierzyński i ojcowski
Francja
Francja oferuje jeden z najbardziej rozbudowanych systemów urlopu macierzyńskiego w Europie. Jeśli pracownica spodziewa się pierwszego lub drugiego dziecka, a ciąża jest jednokrotna (oczekiwane jest jedno dziecko), urlop macierzyński (le congé de maternité) wynosi 16 tygodni i dzieli się następująco: sześć tygodni przed planowaną datą porodu i 10 tygodni po porodzie.
Urlop ojcowski i na opiekę nad dzieckiem (le congé de paternité et d’accueil de l’enfant) poprzedzony jest obowiązkowym urlopem na narodziny dziecka (le congé de naissance), który trwa 3 dni robocze. Czas trwania urlopu ojcowskiego i urlopu na opiekę nad dzieckiem wynosi 25 dni kalendarzowych.
Polska
W Polsce urlop macierzyński wynosi 20 tygodni w przypadku narodzin jednego dziecka. Ponadto ojcowie mają prawo do 2 tygodni urlopu ojcowskiego do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia, który jest również płatny.
Pracownica matka lub pracownik ojciec mają również prawo do urlopu rodzicielskiego. Urlop rodzicielski powinien zostać wykorzystany nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko skończy 6 lat. Wymiar urlopu przysługuje łącznie obojgu uprawnionym i zależy od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie. W przypadku urodzenia lub przyjęcia na wychowanie jednego dziecka wymiar urlopu wynosi 41 tygodni.
Pracownikowi lub pracownicy przysługuje również urlop wychowawczy do 36 miesięcy, który co do zasady jest bezpłatny.
Płatność za urlop wypoczynkowy
Francja
We Francji pracownicy otrzymują pełne wynagrodzenie za czas urlopu wypoczynkowego, a zasady dotyczące płatności są bardzo przejrzyste. Pracodawcy mają obowiązek zapewnienia pracownikom pełnej rekompensaty za czas urlopu, co pozwala pracownikom odpoczywać bez obaw o utratę wynagrodzenia.
Polska
Za czas urlopu pracownikowi przysługuje wynagrodzenie, jakie by otrzymał, gdyby w tym czasie pracował. Zmienne składniki wynagrodzenia mogą być obliczane na podstawie przeciętnego wynagrodzenia z okresu 3 miesięcy poprzedzających miesiąc rozpoczęcia urlopu; w przypadkach znacznego wahania wysokości wynagrodzenia okres ten może być przedłużony do 12 miesięcy. System ten zapewnia pracownikom bezpieczeństwo finansowe podczas odpoczynku.
Święta i dni wolne od pracy
Francja
We Francji, oprócz standardowego urlopu wypoczynkowego, pracownicy mają również dni wolne z okazji świąt państwowych, takich jak 1 maja (Święto Pracy) czy 14 lipca (Dzień Bastylii). W 2025 roku obowiązuje 11 dni ustawowo wolnych od pracy. Jednakże, dni te nie zawsze są płatne, a pracodawcy mogą ustalić, czy pracownicy otrzymują dodatkowe wynagrodzenie za pracę w te dni. Wigilia (24 grudnia) i 31 grudnia nie figurują w katalogu świąt i dni wolnych od pracy.
W dniu 15 lipca 2025 r. premier Francji François Bayrou zaproponował likwidację dwóch świąt państwowych w ramach szeroko zakrojonego planu ratowania finansów publicznych. Są to Poniedziałek Wielkanocny oraz Dzień Zwycięstwa (8 maja).
Polska
W 2025 roku w Polsce obowiązuje 13 dni ustawowo wolnych od pracy, które przypadają na różne dni tygodnia. Dni te obejmują święta państwowe i kościelne, które są dniami wolnymi dla większości pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Jeśli pracownik pracuje w te dni, ma prawo do dodatkowego wynagrodzenia lub dnia wolnego w innym terminie. Od 2025 roku Wigilia (24 grudnia) jest dniem ustawowo wolnym od pracy. 31 grudnia, czyli Sylwester, jest normalnym dniem roboczym, jeśli przypada w tygodniu.
Podsumowanie: Różnice i podobieństwa
Podsumowując, systemy urlopowe we Francji i Polsce różnią się pod wieloma względami, ale także mają kilka wspólnych cech. Francja oferuje pracownikom dłuższy urlop podstawowy oraz dodatkowe dni RTT za nadgodziny, co jest wynikiem dążenia do równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. W Polsce wymiar urlopu wypoczynkowego zależy od stażu pracy, do którego wlicza się też okresy nauki oraz okresy poprzedniego zatrudnienia. W Polsce jest więcej dni ustawowo wolnych od pracy niż we Francji.
Zdjęcie: Pont du Gard (most na rzece Gard), fragment akweduktu zbudowanego przez Rzymian w I w. n.e., prowadzącego wodę ze źródeł w Uzès do Nîmes