W języku włoskim przymiotniki wskazujące (aggettivi dimostrativi) są używane do określania lub wskazywania na konkretne osoby, rzeczy lub miejsca, zazwyczaj w odniesieniu do ich odległości względem mówiącego. Podobnie jak w innych językach, mają one formy zależne od rodzaju, liczby i przypadku rzeczownika, do którego się odnoszą.
Rodzaje przymiotników wskazujących
Włoskie przymiotniki wskazujące dzielą się na cztery główne grupy:
- Questo (ten, ta, to) – wskazuje na coś bliskiego mówiącemu.
- Quello (tamten, tamta, tamto) – wskazuje na coś oddalonego od mówiącego.
- Codesto (ten, ta, to – używane rzadziej) – odnosi się do czegoś, co jest bliskie rozmówcy.
- Stesso (ten sam) – wskazuje na tożsamość obiektów lub osób.
1. Questo (ten, ta, to)
Przymiotnik questo jest używany do wskazywania na coś, co jest bliskie mówiącemu, zarówno w przestrzeni, jak i w czasie. Może odnosić się do rzeczy, osób lub wydarzeń, które są obecne lub najbliższe w danym momencie.
Formy przymiotnika questo:
- Questo (męski, liczba pojedyncza) – questo libro (ta książka)
- Questa (żeński, liczba pojedyncza) – questa casa (ten dom)
- Questi (męski, liczba mnoga) – questi libri (te książki)
- Queste (żeński, liczba mnoga) – queste case (te domy)
Przykłady:
- Questo ragazzo è mio amico. – Ten chłopak jest moim przyjacielem.
- Questa pizza è molto buona. – Ta pizza jest bardzo dobra.
- Questi sono i miei libri. – To są moje książki.
- Queste case sono moderne. – Te domy są nowoczesne.
2. Quello (tamten, tamta, tamto)
Przymiotnik quello używa się do wskazywania na coś, co jest oddalone od mówiącego. Może odnosić się do rzeczy, osób lub wydarzeń, które znajdują się w większej odległości lub są związane z przeszłością.
Formy przymiotnika quello:
- Quello (męski, liczba pojedyncza, przed rzeczownikami zaczynającymi się na spółgłoskę) – quello zaino (tamten plecak)
- Quell’ (męski, liczba pojedyncza, przed rzeczownikami zaczynającymi się na samogłoskę) – quell’albero (tamto drzewo)
- Quella (żeński, liczba pojedyncza) – quella casa (tamten dom)
- Quegli (męski, liczba mnoga, przed rzeczownikami zaczynającymi się na samogłoskę lub spółgłoski złożone jak z, s+spółgłoska, gn, ps, pn, x, y), np. quegli amici (tamci przyjaciele), quegli zaini (tamte plecaki)
- Quei (męski, liczba mnoga, przed innymi spółgłoskami) – quei libri (tamte książki)
- Quelle (żeński, liczba mnoga) – quelle case (tamte domy)
Przykłady:
- Quello è il mio libro preferito. – Tamta książka jest moją ulubioną.
- Quella macchina è molto costosa. – Tamten samochód jest bardzo drogi.
- Quegli amici sono simpatici. – Tamci przyjaciele są sympatyczni.
- Quegli studenti sono molto preparati. – Tamci studenci są bardzo przygotowani.
- Quei ragazzi sono simpatici. – Tamci chłopcy są mili.
- Quelle case sono molto vecchie. – Tamte domy są bardzo stare.
Formy regularne przymiotnika quello
Jeśli przymiotnik quello nie znajduje się bezpośrednio przed rzeczownikiem, lecz przed przymiotnikiem lub występuje samodzielnie, jego formy są regularne. Oznacza to, że zamiast stosowania formy skróconej (quell’) lub nieregularnej, używamy pełnej odmiany quello w zależności od rodzaju i liczby rzeczownika, do którego się odnosi.
Przykłady:
- Quello rosso. – Ten czerwony.
- Quella rossa. – Ta czerwona.
- Quelli rossi. – Ci czerwoni.
- Quelle rosse. – Te czerwone.
W takich przypadkach forma quello nie zmienia się w zależności od pierwszej litery rzeczownika (czy jest samogłoską czy spółgłoską), ale przyjmuje regularną formę, stosując się do zasad gramatyki.
3. Codesto (ten, ta, to – rzadko używane)
Przymiotnik codesto odnosi się do czegoś, co jest bliskie rozmówcy, a nie mówiącemu. Współcześnie jest bardzo rzadko używane w codziennej mowie, a w nowoczesnym włoskim zostało w dużej mierze wypierane przez questo.
Formy przymiotnika codesto:
- Codesto (męski, liczba pojedyncza) – codesto libro (ten książka – w stosunku do rozmówcy)
- Codesta (żeński, liczba pojedyncza) – codesta casa (ten dom – w stosunku do rozmówcy)
- Codesti (męski, liczba mnoga) – codesti libri (te książki – w stosunku do rozmówcy)
- Codeste (żeński, liczba mnoga) – codeste case (te domy – w stosunku do rozmówcy)
Przykład:
- Codesta borsa è molto elegante. – Ta torba jest bardzo elegancka (w stosunku do rozmówcy).
4. Stesso (ten sam)
Przymiotnik stesso jest używany, aby wskazać na tożsamość obiektów lub osób, które są identyczne. W przymiotniku stesso mamy do czynienia z jedną formą, która zmienia się w zależności od rodzaju i liczby rzeczownika, do którego się odnosi.
Formy przymiotnika stesso:
- Stesso (męski, liczba pojedyncza) – lo stesso libro (ta sama książka)
- Stessa (żeński, liczba pojedyncza) – la stessa casa (ten sam dom)
- Stessi (męski, liczba mnoga) – gli stessi libri (te same książki)
- Stesse (żeński, liczba mnoga) – le stesse case (te same domy)
Przykłady:
- Ho comprato lo stesso libro ieri. – Kupiłem tę samą książkę wczoraj.
- Abbiamo visto la stessa cosa. – Widzieliśmy to samo.
- Frequentiamo gli stessi amici. – Odwiedzamy tych samych znajomych.
- Le stesse ragazze che erano qui ieri. – Te same dziewczyny, które były tutaj wczoraj.
Zastosowanie przymiotników wskazujących w praktyce
Przymiotniki wskazujące są bardzo ważnym elementem języka włoskiego, ponieważ pozwalają określić położenie obiektów w przestrzeni i czasie oraz podkreślić relacje między mówiącym a przedmiotami lub osobami, o których mowa. Oprócz używania ich do wskazywania przedmiotów lub osób, mogą także pełnić funkcję określenia stopnia zaawansowania w czasie, np. w odniesieniu do przeszłości, kiedy mówimy o czymś, co miało miejsce „tamtemu roku” lub „tamtemu czasie”.
Wskazówki:
- Questo i quello mają podobne funkcje, ale różnią się w kontekście odległości (bliskość lub oddalenie).
- Codesto jest używane w bardzo specyficznych sytuacjach, zwykle w odniesieniu do rozmówcy, i nie jest powszechne w współczesnym włoskim.
- Stesso używamy, gdy chcemy powiedzieć, że coś jest identyczne lub takie samo.
Podsumowanie
Przymiotniki wskazujące są kluczowe w codziennej komunikacji po włosku. Dzięki nim możemy precyzyjnie wskazać, o czym mówimy, a także określić, czy coś jest blisko, daleko lub jest podobne do czegoś innego. Znajomość tych przymiotników i umiejętność ich poprawnego użycia to ważny element nauki włoskiego, który pozwala mówić płynnie i naturalnie.
Pamiętaj, że wymowę wyrazów, których jeszcze nie znasz, możesz odsłuchać na stronie:
https://pl.forvo.com/
Z kolei odmianę włoskich czasowników wraz z wymową znajdziesz na stronie:
https://coniugazione.reverso.net/coniugazione-italiano.html