W samym sercu Rzymu, przy tętniącym życiem Piazza Venezia, wznosi się jeden z najbardziej monumentalnych zabytków stolicy Włoch – Pomnik Wiktora Emanuela II, znany także jako Vittoriano lub Ołtarz Ojczyzny (Altare della Patria). Pomnik ten nie tylko imponuje rozmiarem i detalem, ale też opowiada ważną historię o włoskiej tożsamości i jedności narodowej.
Nel cuore stesso di Roma, nella vivace Piazza Venezia, si erge uno dei monumenti più imponenti della capitale italiana – il Monumento a Vittorio Emanuele II, conosciuto anche come Vittoriano o Altare della Patria. Questo monumento colpisce non solo per le sue dimensioni e i suoi dettagli architettonici, ma racconta anche una storia importante sull’identità e l’unità nazionale italiana.
Dla kogo powstał ten pomnik? / A chi è dedicato questo monumento?
Pomnik upamiętnia króla Wiktora Emanuela II (1820-1878), pierwszego króla zjednoczonych Włoch. Jest symbolem jedności narodowej i patriotyzmu, a także ważnym miejscem pamięci z Grobem Nieznanego Żołnierza.
Il monumento commemora il re Vittorio Emanuele II (1820-1878), il primo re dell’Italia unita. È un simbolo di unità nazionale e patriottismo, nonché un importante luogo di memoria con la Tomba del Milite Ignoto.
Pomnik przedstawia historię walki o zjednoczenie Włoch i podkreśla znaczenie jedności narodowej. Przypomina o trudach i poświęceniach, które towarzyszyły tworzeniu nowego państwa włoskiego. W jego centrum znajduje się konny pomnik Wiktora Emanuela II, symbolizujący siłę i determinację w dążeniu do zjednoczenia. Poniżej znajduje się Grób Nieznanego Żołnierza, będący hołdem dla wszystkich, którzy oddali życie za ojczyznę. Pomnik jest więc nie tylko upamiętnieniem konkretnej osoby, ale przede wszystkim symbolem wspólnej historii i wartości, które jednoczą Włochów.
Il monumento racconta la storia della lotta per l’unificazione d’Italia e sottolinea l’importanza dell’unità nazionale. Ricorda le difficoltà e i sacrifici che hanno accompagnato la nascita del nuovo stato italiano. Al centro si trova il monumento equestre a Vittorio Emanuele II, simbolo di forza e determinazione nel perseguire l’unificazione. Sotto si trova la Tomba del Milite Ignoto, un omaggio a tutti coloro che hanno dato la vita per la patria. Il monumento non è quindi solo una commemorazione di una persona specifica, ma soprattutto un simbolo della storia comune e dei valori che uniscono gli italiani.
Wiktor Emanuel II to postać kluczowa w historii Włoch – pierwszy król powstałego w 1861 roku Królestwa Włoch, wywodzący się z dynastii sabaudzkiej. Odegrał istotną rolę w ruchu dążącym do zjednoczenia licznych włoskich księstw i królestw. Pomnik miał być hołdem dla tego osiągnięcia – znakiem, że Włochy, po wiekach podziałów, wreszcie stały się jednym państwem.
Vittorio Emanuele II è una figura chiave nella storia d’Italia – il primo re del Regno d’Italia nato nel 1861, appartenente alla dinastia sabauda. Ha avuto un ruolo fondamentale nel movimento per l’unificazione dei numerosi stati e ducati italiani. Il monumento doveva essere un omaggio a questa impresa, un segno che l’Italia, dopo secoli di divisioni, era finalmente diventata una nazione unita.
Budowa przez pół wieku / Una costruzione durata mezzo secolo
Budowa rozpoczęła się w 1885 roku według projektu architekta Giuseppe Sacconiego. Choć monument odsłonięto uroczyście w 1911 roku, prace trwały jeszcze długo – ostatecznie zakończono je dopiero w 1935 roku. W międzyczasie, w centralnej części pomnika, w 1921 roku, umieszczono Grób Nieznanego Żołnierza, upamiętniający anonimowego włoskiego żołnierza poległego w I wojnie światowej. Dziś pełniona jest tam całodobowa warta honorowa. Miejsce to symbolizuje ogrom ofiar poniesionych przez Włochy w jej walce o zjednoczenie i niepodległość.
La costruzione iniziò nel 1885 su progetto dell’architetto Giuseppe Sacconi. Sebbene il monumento fu inaugurato ufficialmente nel 1911, i lavori continuarono a lungo – si conclusero definitivamente solo nel 1935. Nel frattempo, al centro del monumento, nel 1921, fu collocata la Tomba del Milite Ignoto, in memoria di un soldato italiano anonimo caduto durante la Prima guerra mondiale. Oggi, davanti alla tomba, è presente una guardia d’onore permanente. Questo luogo simboleggia il grande sacrificio sostenuto dall’Italia nella sua lotta per l’unificazione e l’indipendenza.
Budowla została zaprojektowana pod silnym wpływem architektury starożytnej. Inspiracją dla niej były przede wszystkim monumentalne ołtarze i świątynie świata grecko-rzymskiego, które miały wywoływać u zwiedzających poczucie podniosłości i chwały. Do najważniejszych wzorców należały Ołtarz Pergamoński – znany ze swojej monumentalnej formy i bogatych płaskorzeźb – oraz Sanktuarium Fortuny w Palestrinie, którego układ tarasowy i monumentalne schody Sacconi nawiązał w strukturze budowli. Dzięki tym odniesieniom architektonicznym pomnik łączy w sobie klasyczną formę z nowoczesnym, narodowym przesłaniem, stając się symbolem jedności, siły i ciągłości dziedzictwa Italii.
L’edificio è stato progettato sotto la forte influenza dell’architettura antica. L’ispirazione principale proveniva soprattutto dai monumentali altari e templi del mondo greco-romano, concepiti per suscitare nei visitatori un senso di solennità e gloria. Tra i modelli più importanti figurano l’Altare di Pergamo – noto per la sua forma monumentale e i ricchi bassorilievi – e il Santuario della Fortuna a Palestrina, il cui impianto terrazzato e le monumentali scale furono ripresi da Sacconi nella struttura dell’edificio. Grazie a questi riferimenti architettonici, il monumento unisce la forma classica a un moderno messaggio nazionale, diventando un simbolo di unità, forza e continuità del patrimonio italiano.
Wspaniała kolumnada pomnika z majestatycznymi kolumnami w stylu neoklasycznym otacza centralną część budowli, dodając jej imponującego charakteru i podkreślając monumentalny charakter całej struktury.
Il splendido colonnato del monumento, con maestose colonne in stile neoclassico, circonda la parte centrale dell’edificio, conferendole un carattere imponente e sottolineando il monumentale aspetto dell’intera struttura.
Okres faszystowski i II wojna światowa / Il periodo fascista e la Seconda guerra mondiale
W czasie rządów faszystów (1922-1943) pomnik stał się kluczowym elementem retoryki i narzędziem propagandowym reżimu Mussoliniego, a jego monumentalna forma miała świadczyć o sile państwa i jego ambicjach. Pełnił wtedy funkcję tła dla parad wojskowych odbywających się wzdłuż ulicy Via dell’Impero oraz przemówień przywódcy faszystów i premiera Mussoliniego wygłaszanych z balkonu pałacu Weneckiego.
Durante il periodo fascista (1922-1943), il monumento divenne un elemento chiave nella retorica e uno strumento di propaganda del regime di Mussolini, la cui forma monumentale doveva simboleggiare la forza dello Stato e le sue ambizioni. Esso fungeva da sfondo per le parate militari che si svolgevano lungo la via dell’Impero, nonché per i discorsi del leader fascista e del primo ministro Mussolini, che li pronunciava dal balcone del Palazzo Venezia.
Pomnik Wiktora Emanuela II odegrał także istotną rolę w ostatnich fazach II wojny światowej. Po upadku faszystowskich triumfów i parad wojskowych, Rzym stanął w obliczu zagrożenia alianckimi bombardowaniami. Wówczas podziemia pomnika zostały przekształcone w schron przeciwlotniczy. Na dźwięk syren setki osób udawały się do jego wnętrza, gdyż solidna kamienna konstrukcja i masywna forma budowli zapewniały bezpieczeństwo. Po drugiej wojnie światowej budowla stała się przedmiotem głębokiej krytyki ze strony włoskiego społeczeństwa z powodu znaczenia, jakie miała dla faszystowskiego reżimu.
Il Vittoriano svolse anche un ruolo importante nelle fasi finali della Seconda Guerra Mondiale. Dopo la fine dei trionfi fascisti e delle parate militari, Roma si trovò ad affrontare la minaccia dei bombardamenti alleati. In quel periodo, i sotterranei del monumento furono trasformati in un rifugio antiaereo. Al suono delle sirene, centinaia di persone si dirigevano al suo interno, poiché la solida struttura in pietra e la massa imponente dell’edificio garantivano sicurezza. Dopo la fine della guerra, l’edificio divenne oggetto di profonde critiche da parte della società italiana, a causa del significato che aveva per il regime fascista.
Monument pełen symboli / Un monumento ricco di simboli
Pomnik robi ogromne wrażenie nie tylko swoimi rozmiarami – ma 81 metrów wysokości i 135 metrów szerokości – ale także ilością symboliki, którą skrywa. Na szczycie znajduje się półkolista kolumnada, złożona z szesnastu ogromnych korynckich kolumn. Każda z nich reprezentuje jeden z włoskich regionów z początku XX wieku. Nad kolumnadą znajdują się dwie ogromne kwadrygi – rydwany zaprzężone w cztery konie – symbolizujące jedność i wolność.
Il monumento impressiona non solo per le sue dimensioni – 81 metri di altezza e 135 metri di larghezza – ma anche per la ricchezza dei simboli che contiene. In cima si trova una colonnata semicircolare, composta da sedici enormi colonne corinzie, ognuna rappresentante una delle regioni italiane dell’epoca. Sopra il colonnato ci sono due maestose quadrighe – carri trainati da quattro cavalli – che simboleggiano rispettivamente l’unità e la libertà.
W samym centrum znajduje się konny posąg Wiktora Emanuela II, ważący aż 50 ton. Ciekawostką jest to, że odlano go z brązu pochodzącego z przetopionych armat włoskiej armii. Posąg konny Wiktora Emanuela II robi imponujące wrażenie swoimi rozmiarami: ma 12 metrów wysokości i 10 metrów długości. Jest to największy pomnik w mieście.
Al centro del monumento si trova l’imponente statua equestre di Vittorio Emanuele II, che pesa ben 50 tonnellate. Curiosità: fu fusa utilizzando il bronzo ricavato da cannoni dell’esercito italiano. La statua equestre di Vittorio Emanuele II è impressionante per le sue dimensioni: è alta 12 metri e lunga 10 metri. É la statua più grande della città.
Wokół cokołu pomnika można wyróżnić 14 alegorycznych postaci kobiecych, dzieła Eugenia Maccagnaniego, które reprezentują miasta Włoch. W centrum, na miejscu honorowym, znajduje się Turyn – pierwsza stolica zjednoczonych Włoch i miasto rodzinne króla. Pozostałe miasta, tzw. „Szlachetne Matki”, rozmieszczone są w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara, wraz ze swoimi symbolami i proporcami: Florencja, Neapol, Amalfi, Piza, Rawenna, Bolonia, Mediolan, Genua, Ferrara, Urbino, Mantua, Palermo i Wenecja.
Attorno al basamento del monumento si possono distinguere 14 figure allegoriche femminili, opere di Eugenio Maccagnani, che rappresentano le città d’Italia. Al centro, in posizione di onore, si trova Torino – la prima capitale degli Stati Uniti d’Italia e la città natale del re. Le altre città, le cosiddette ‘Madri Nobili’, sono disposte in senso antiorario, con i loro simboli e stemmi: Firenze, Napoli, Amalfi, Pisa, Ravenna, Bologna, Milano, Genova, Ferrara, Urbino, Mantova, Palermo e Venezia.
Kwadrygi / Quadrighe
Monumentalny kompleks zdobią dwie kwadrygi. Kwadryga z prawej propylei to Kwadryga Wolności (La Quadriga della Libertà), symbolizująca wolność i niepodległość. Wykonana z brązu przez rzeźbiarza Paolo Bartoliniego, mierzy aż 11 metrów wysokości. Wolność jest przedstawiona jako Nike, która z rozpostartymi skrzydłami, z wieńcem laurowym w jednej ręce i lancą w drugiej, wznosi się na rydwanie zaprzężonym w cztery majestatyczne konie.
Il complesso monumentale è ornato da due quadrighe. La quadriga sul propileo destro è la Quadriga della Libertà, simbolo di libertà e indipendenza. Realizzata in bronzo dallo scultore Paolo Bartolini, raggiunge un’altezza di ben 11 metri. La Libertà è rappresentata come una Nike con le ali spiegate, che con una corona d’alloro in una mano e una lancia nell’altra, si erge sul carro trainato da quattro maestosi cavalli.
Kwadryga z lewej propylei to Kwadryga Jedności (La Quadriga dell’Unità), która symbolizuje zjednoczenie Włoch. Jej autorem jest Carlo Fontana. Jedność jest przedstawiona jako klasyczna Nike z rozpostartymi skrzydłami i wieńcem laurowym na głowie. Postać wznosi się na rydwanie zaprzężonym w cztery spokojnie kroczące konie. Nike wyciąga prawą rękę do przodu w geście pozdrowienia.
La quadriga sul propileo sinistro è la Quadriga dell’Unità, che simboleggia l’unificazione dell’Italia. Opera di Carlo Fontana, l’Unità è rappresentata come una Nike classica con le ali spiegate e una corona d’alloro sulla testa. La figura si erge sul carro trainato da quattro cavalli che avanzano con passo calmo. Nike stende il braccio destro in avanti in segno di saluto.
Grób Nieznanego Żołnierza i bogini Roma / La Tomba del Milite Ignoto e la dea Roma
Bezpośrednio pod pomnikiem konnym znajduje się monumentalna platforma z posągiem bogini Romy, symbolizującej wieczne miasto. Poniżej znajduje się Grób Nieznanego Żołnierza zabitego podczas I wojny światowej. Jego tożsamość pozostaje nieznana, ponieważ ciało zostało celowo wybrane spośród poległych, którzy nie mieli żadnych elementów umożliwiających ich identyfikację. Na pomniku widnieje forma dedykacyjna w łacinie: „Ignoto Militi” (Nieznanemu Żołnierzowi). Grób Nieznanego Żołnierza symbolizuje wszystkich poległych i zaginionych włoskich żołnierzy.
Sotto la statua equestre si trova una piattaforma monumentale con la statua della dea Roma, simbolo della Città Eterna. Sotto si trova la Tomba del Milite Ignoto caduto durante la Prima Guerra Mondiale. La sua identità resta ignota poiché il corpo fu volutamente scelto tra quelli di caduti privi di elementi che ne potessero permettere il riconoscimento. Sul monumento compare una forma dedicatoria in latino „Ignoto Militi” (Al Milite Ignoto). La Tomba del Milite Ignoto simboleggia tutti i soldati italiani caduti e dispersi.
Cała przestrzeń wokół tej części pomnika została zaprojektowana w sposób podniosły i pełen patosu – z mozaikami, płaskorzeźbami i symbolicznymi przedstawieniami takich wartości jak praca, miłość do ojczyzny, siła czy mądrość.
L’intera area è stata progettata in modo solenne e simbolico, con mosaici, bassorilievi e raffigurazioni allegoriche di valori come il lavoro, l’amor patrio, la forza e la saggezza.
Widok zapierający dech w piersiach / Una vista mozzafiato
Vittoriano to nie tylko pomnik i muzeum – to również jeden z najlepszych punktów widokowych w Rzymie. Z tarasu położonego na jego szczycie na wysokości ok. 70 metrów – między kwadrygami – można podziwiać panoramę miasta, z Forum Romanum, Koloseum i Panteonem na wyciągnięcie ręki.
Il Vittoriano non è solo un monumento e un museo, ma anche uno dei migliori punti panoramici di Roma. Dalla terrazza situata sulla sua sommità, a circa 70 metri di altezza – tra le quadrighe – si può ammirare una vista spettacolare della città, con il Foro Romano, il Colosseo e il Pantheon a portata di mano.
Na górę można wjechać za opłatą przeszkloną windą, która sama w sobie jest atrakcją. Widok o zachodzie słońca to jedno z tych wspomnień, które zostają z człowiekiem na długo.
Si può salire a pagamento con un ascensore panoramico in vetro, che è di per sé un’attrazione. Ammirare Roma al tramonto da qui è un’esperienza indimenticabile.
Co warto wiedzieć przed wizytą? / Cosa sapere prima della visita?
Pomnik znajduje się przy Piazza Venezia, w samym centrum miasta. W pobliżu znajdują się najważniejsze zabytki Rzymu, a dotarcie tutaj nie sprawia żadnych trudności – w okolicy kursują liczne autobusy, a najbliższa stacja metra to Colosseo (linia B).
Il monumento si trova in Piazza Venezia, nel cuore della città. Nelle vicinanze si trovano le principali attrazioni turistiche di Roma, ed è facilmente raggiungibile con autobus o metropolitana – la stazione più vicina è Colosseo (linea B).
Wejście na teren pomnika jest darmowe, podobnie jak na niższy taras widokowy. Bilet trzeba kupić jedynie, jeśli chcemy skorzystać z windy prowadzącej na taras panoramiczny lub odwiedzić Centralne Muzeum Zjednoczenia Włoch i Sakrarium Sztandarów dawnych oddziałów wojskowych. W muzeum znajdują się eksponaty związane z procesem powstawania zjednoczonego Królestwa Włoch – w tym listy, broń, flagi, hełmy czy inne prywatne przedmioty należące do żołnierzy oraz ojców zjednoczenia. Wewnątrz budowli znajduje się również kaplica z ołtarzem i dostępem do Grobu Nieznanego Żołnierza.
L’accesso al monumento è gratuito, così come alla terrazza inferiore. Il biglietto è necessario solo per salire con l’ascensore alla terrazza panoramica o per visitare il Museo Centrale del Risorgimento e il Sacrario delle Bandiere dei vecchi reparti militari. Nel museo si trovano reperti legati al processo di formazione del Regno d’Italia unificato – tra cui lettere, armi, bandiere, elmi e altri oggetti personali appartenuti ai soldati e ai padri dell’unificazione. All’interno dell’edificio si trova anche una cappella con altare e accesso alla Tomba del Milite Ignoto.
Miejsce ważne dla Włochów / Un luogo importante per gli italiani
Vittoriano nie bez powodu budzi emocje. Dla wielu Włochów to miejsce święte – symbol walki o wolność, demokrację i jedność narodową. To właśnie tu odbywają się najważniejsze uroczystości państwowe, takie jak Dzień Republiki (2 czerwca) czy Dzień Wyzwolenia (25 kwietnia). Grób Nieznanego Żołnierza jest miejscem, gdzie wieńce składają nie tylko przedstawiciele władz włoskich, ale także delegacje z innych państw.
Il Vittoriano suscita emozioni per una buona ragione. Per molti italiani è un luogo sacro – simbolo della lotta per la libertà, la democrazia e l’unità nazionale. È qui che si celebrano le principali feste nazionali, come la Festa della Repubblica (2 giugno) e la Festa della Liberazione (25 aprile). La Tomba del Milite Ignoto è un luogo in cui depongono corone non solo i rappresentanti delle autorità italiane, ma anche le delegazioni di altri Paesi.
Ale jednocześnie pomnik był też przez lata krytykowany – za swoją monumentalność, za zburzenie części antycznego miasta pod jego budowę, a nawet za to, że zdominował panoramę Rzymu. Na próżno bowiem tutaj szukać symboli religijnych, a łatwo znaleźć symbole afirmujące wartości ludzkie, takie jak siłę ducha i poświęcenie dla dobra ludzkiego, sprawiedliwość i zgodę społeczną, szlachetne idee i dobre czyny. Dziś jednak niewielu turystów wyjeżdża z Wiecznego Miasta, nie odwiedziwszy tego miejsca.
Ma allo stesso tempo il monumento è stato criticato per anni – per la sua monumentalità, per la distruzione di una parte della città antica durante la sua costruzione e persino per aver dominato lo skyline di Roma. Invano si cercano qui simboli religiosi, mentre è facile trovare simboli che affermano valori umani, come la forza d’animo e il sacrificio per il bene comune, la giustizia e l’armonia sociale, gli ideali nobili e le azioni virtuose. Oggi però, pochi turisti lasciano la Città Eterna senza averlo visitato.
Podsumowanie / Conclusione
Pomnik Wiktora Emanuela II to nie tylko ważny punkt na mapie Rzymu, ale też opowieść o historii całych Włoch. Monumentalne formy, bogata symbolika i niesamowity widok sprawiają, że to miejsce warto odwiedzić – niezależnie od tego, czy interesuje Cię historia, architektura, czy po prostu chcesz spojrzeć na Rzym z wyjątkowej perspektywy.
Il Monumento a Vittorio Emanuele II non è solo un punto di riferimento sulla mappa di Roma, ma anche un racconto della storia d’Italia. Le sue forme monumentali, i simboli ricchi di significato e la vista mozzafiato lo rendono una tappa imperdibile – sia per chi ama la storia e l’architettura, sia per chi desidera ammirare Roma da un punto di vista davvero speciale.