Pawilon Chiński (niem. Chinesisches Haus) to niezwykły obiekt ogrodowy w stylu chinoiserie, znajdujący się w słynnym Parku Sanssouci w Poczdamie. Został zbudowany w latach 1755–1764 z inicjatywy Fryderyka II Wielkiego, który był głęboko zafascynowany kulturą wschodnioazjatycką.
Das Chinesische Haus ist ein außergewöhnliches Gartengebäude im Chinoiserie-Stil, das im berühmten Park Sanssouci in Potsdam steht. Es wurde in den Jahren 1755–1764 auf Initiative von Friedrich dem Großen erbaut, der tief von der ostasiatischen Kultur fasziniert war.
Chinoiserie (z fr. „chińszczyzna”) to styl eklektyczny, który zyskał popularność w sztuce, wzornictwie i architekturze europejskiej, czerpiąc inspirację z chińskiej kultury. Styl ten pojawił się we Francji w połowie XVII wieku, a w XVIII wieku stał się częścią europejskiego rokoka. Wówczas w ogrodach pałacowych budowano altany, pawilony oraz pagody, a wnętrza pałaców zdobiono malowidłami przedstawiającymi orientalne krajobrazy i sceny z życia mieszkańców.
Chinoiserie (französisch „chinesische Kunst“) ist ein eklektischer Stil, der in der europäischen Kunst, im Design und in der Architektur populär wurde und sich von der chinesischen Kultur inspirieren ließ. Dieser Stil tauchte Mitte des 17. Jahrhunderts in Frankreich auf und wurde im 18. Jahrhundert ein Bestandteil des europäischen Rokokos. Zu dieser Zeit wurden in den Gartenanlagen von Schlossanlagen Pavillons, Lauben und Pagoden gebaut, und die Innenräume der Paläste wurden mit Gemälden geschmückt, die orientalische Landschaften und Szenen aus dem Leben der Einwohner darstellten.
Historia / Geschichte
Projekt pawilonu Chińskiego opracował Johann Gottfried Büring, na podstawie szkiców Fryderyka II Wielkiego. Budowa trwała niemal dziewięć lat, od 1755 do 1764 roku, a opóźnienia były wynikiem trudności finansowych spowodowanych zaangażowaniem Prus w wojnę siedmioletnią. Prace wewnętrzne zakończono dopiero w 1763 roku, po ustaniu działań wojennych. Pawilon pełnił nie tylko funkcję dekoracyjną, ale również stanowił miejsce spotkań towarzyskich.
Das Projekt des Chinesischen Hauses wurde von Johann Gottfried Büring auf Grundlage von Skizzen Friedrichs des Großen entworfen. Der Bau zog sich über fast neun Jahre hin, von 1755 bis 1764, wobei Verzögerungen durch finanzielle Schwierigkeiten aufgrund der Beteiligung Preußens am Siebenjährigen Krieg verursacht wurden. Die Innenarbeiten wurden erst 1763 abgeschlossen, nach dem Ende der militärischen Auseinandersetzungen. Das Pavillon erfüllte nicht nur eine dekorative Funktion, sondern diente auch als Treffpunkt für gesellschaftliche Zusammenkünfte.
Projekt pawilonu Chińskiego w Sanssouci inspirowany był budowlą maison du trefle, która powstała w 1738 roku w parku pałacowym w Lunéville we Francji, w posiadłości księcia Lotaryngii i króla Polski na wygnaniu, Stanisława Leszczyńskiego. Autorem projektu maison du trefle był francuski architekt Emmanuel Héré. Fryderyk II Wielki, który znał twórczość Hérégo, posiadał w swojej kolekcji publikację tego architekta z 1753 roku, w której zamieszczono ilustrację przedstawiającą wspomniany pawilon z Lunéville.
Das Projekt des Chinesischen Hauses in Sanssouci wurde von dem Gebäude „Maison du Trefle“ inspiriert, das 1738 im Park des Schlosses Lunéville in Frankreich erbaut wurde, dem Besitz des Herzogs von Lothringen und des auf der Flucht befindlichen Königs von Polen, Stanislaus Leszczyński. Der Entwurf der „Maison du Trefle“ stammt von dem französischen Architekten Emmanuel Héré. Friedrich der Große, der mit der Arbeit Hérés vertraut war, besaß eine Veröffentlichung dieses Architekten aus dem Jahr 1753, die eine Abbildung des besagten Pavillons aus Lunéville enthielt.
Fryderyk II, dzięki licznym kontaktom z holenderskimi i duńskimi rodzinami królewskimi, miał okazję poszerzać swoją wiedzę o Dalekim Wschodzie. Król, jak prawie każdy Europejczyk w tamtych czasach, nigdy nie odwiedził Chin. Na podstawie pozyskanych informacji oraz swoich wyobrażeń stworzył szkice pawilonu.
Friedrich II hatte durch zahlreiche Kontakte mit den königlichen Familien aus den Niederlanden und Dänemark die Möglichkeit, sein Wissen über den Fernen Osten zu erweitern. Wie fast jeder Europäer jener Zeit hatte der König China nie besucht. Auf Grundlage der gesammelten Informationen und seiner eigenen Vorstellungen fertigte er Entwürfe für den Pavillon an.
Architektura zewnętrzna / Architektur des Äußeren
Pawilon w Sanssouci zaprojektowano na planie trójlistnej koniczyny. Wewnątrz znajduje się okrągła sala, wokół której rozmieszczone są trzy gabinety. Pomiędzy gabinetami znajdują się zadaszone werandy. Cała konstrukcja, przypominająca kształtem namiot, jest zwieńczona falującym miedzianym dachem, który podtrzymują złocone kolumny z piaskowca stylizowane na drzewa palmowe. Kolumny wyrzeźbił szwajcarski artysta Johann Melchior Kambly, który pracował na zlecenie Fryderyka II w Sanssouci.
Der Pavillon in Sanssouci wurde nach dem Grundriss eines dreiblättrigen Kleeblatts entworfen. Im Inneren befindet sich ein runder Saal, um den herum drei Kabinette angeordnet sind. Zwischen den Kabinetten verlaufen überdachte Veranden. Die gesamte Konstruktion, die in ihrer Form an ein Zelt erinnert, wird von einem wellenförmigen Kupferdach gekrönt, das von vergoldeten Sandstein-Säulen getragen wird, die stilisiert wie Palmenbäume aussehen. Diese Säulen wurden von dem Schweizer Künstler Johann Melchior Kambly erschaffen, der auf Auftrag von Friedrich II. in Sanssouci arbeitete.
U podstawy kolumn znajdują się pozłacane rzeźby z piaskowca, wykonane przez Johanna Gottlieba Heymüllera i Johanna Petera Benckerta. Modele do tych postaci, przedstawiających Chińczyków w trakcie ucztowania i gry na instrumentach, stanowili lokalni mieszkańcy, dlatego ich rysy mają europejskie cechy. Wśród postaci dostrzec można grupy pijące herbatę, jedzące zupę z tofu lub tropikalne owoce.
An der Basis der Säulen befinden sich vergoldete Sandstein-Skulpturen, die von Johann Gottlieb Heymüller und Johann Peter Benckert geschaffen wurden. Die Modelle für diese Figuren, die Chinesen bei einem Festmahl oder beim Musizieren darstellen, waren lokale Bewohner, weshalb ihre Gesichtszüge europäische Merkmale aufweisen. Unter den Figuren sind Gruppen zu sehen, die Tee trinken, Suppe mit Tofu essen oder tropische Früchte genießen.
Wokół kolumn umieszczono grupy postaci siedzące na dywanie. Są one naturalnej wielkości. Choć ich stroje przypominają tradycyjne chińskie kostiumy – z szerokimi pasami, obszernymi kołnierzami, fantazyjnymi nakryciami głowy i wąskimi butami – ich twarze mają wyraźnie europejskie cechy. Rzeźbiarze Johann Benkert i Johann Heymüller, którzy ich stworzyli, nigdy wcześniej nie spotkali Chińczyka, co miało wpływ na sposób przedstawienia tych postaci. Wśród postaci można dostrzec sceny picia herbaty, jedzenia zupy z tofu lub tropikalnych owoców.
Um die Säulen herum sind Gruppen von Figuren zu sehen, die auf Teppichen sitzen. Sie sind lebensgroß. Obwohl ihre Kleidung traditionelle chinesische Kostüme imitiert – mit breiten Gürteln, weiten Kragen, fantasievollen Kopfbedeckungen und schmalen Schuhen – haben ihre Gesichter deutlich europäische Merkmale. Die Bildhauer Johann Benkert und Johann Heymüller, die diese Figuren schufen, hatten zuvor noch nie einen Chinesen getroffen, was die Darstellung dieser Figuren beeinflusste. Unter den Figuren sind Szenen zu erkennen, in denen Tee getrunken wird, Suppe mit Tofu gegessen oder tropische Früchte genossen werden.
Wokół Pawilonu Chińskiego umieszczono dwanaście stojących postaci, przedstawiających chińskich muzyków grających na instrumentach smyczkowych i dętych. Fryderyk II, pasjonat muzyki, sam komponował i grał na flecie, a muzyka była dla niego ważną częścią życia. Rzeźby, podobnie jak kolumny, wyrzeźbiono z piaskowca i pokryto cienką warstwą złota. W XVIII wieku złocenia te robiły ogromne wrażenie, a i dziś budzą zachwyt wśród zwiedzających.
Rund um den Chinesischen Pavillon wurden zwölf stehende Figuren aufgestellt, die chinesische Musiker darstellen, die auf Streich- und Blasinstrumenten spielen. Friedrich II., ein leidenschaftlicher Musikliebhaber, komponierte selbst und spielte Flöte, wobei Musik einen wichtigen Teil seines Lebens ausmachte. Die Skulpturen, ebenso wie die Säulen, wurden aus Sandstein gemeißelt und mit einer dünnen Schicht Gold überzogen. Im 18. Jahrhundert beeindruckten diese Vergoldungen enorm, und auch heute noch begeistern sie die Besucher.
Na dachu Pawilonu Chińskiego znajduje się rzeźba mandaryna, czyli chińskiego urzędnika. Siedzi on na poduszce, trzymając parasol. Wykonana została z miedzi i pokryta złotem. Autorem rzeźby jest Benjamin Giese. Z biegiem lat powstało wiele interpretacji tej postaci. Niektórzy twierdzą, że jest to starzec w kapeluszu z piórami, trzymający kaduceusz – atrybut rzymskiego boga Merkurego lub greckiego boga Hermesa. Inni uważają, że jest to przedstawienie chińskiego filozofa Konfucjusza z parasolem skierowanym na wschód.
Auf dem Dach des Chinesischen Pavillons befindet sich eine Skulptur eines Mandarins, also eines chinesischen Beamten. Er sitzt auf einem Kissen und hält einen Regenschirm. Die Statue wurde aus Kupfer gefertigt und mit Gold überzogen. Der Künstler der Skulptur ist Benjamin Giese. Im Laufe der Jahre sind viele Interpretationen dieser Figur entstanden. Einige behaupten, es handele sich um einen alten Mann mit einem Federhut, der einen Caduceus – das Attribut des römischen Gottes Merkur oder des griechischen Gottes Hermes – hält. Andere wiederum sehen in der Figur eine Darstellung des chinesischen Philosophen Konfuzius, wobei der Regenschirm nach Osten gerichtet ist.
Wnętrze Pawilonu Chińskiego / Innenraum des Chinesischen Pavillons
Wnętrze Pawilonu Chińskiego w Parku Sanssouci zostało starannie zaprojektowane, aby stworzyć atmosferę egzotyki i elegancji. Początkowo w pomieszczeniu znajdował się okrągły stół, przy którym Fryderyk II razem ze swoimi gośćmi delektował się herbatą i kawą. Dziś pomieszczenie jest niemal puste, poza kilkoma krzesłami.
Der Innenraum des Chinesischen Pavillons im Park Sanssouci wurde sorgfältig gestaltet, um eine Atmosphäre der Exotik und Eleganz zu schaffen. Ursprünglich war der Raum mit einem runden Tisch ausgestattet, an dem Friedrich II. mit seinen Gästen Tee und Kaffee genoss. Heute ist der Raum weitgehend leer, abgesehen von einigen Stühlen.
Środkowe pomieszczenie pawilonu zdobi imponujące malowidło sufitowe z 1756 roku, autorstwa Thomasa Hubera. Przedstawia ono azjatyckie postacie, pochłonięte rozmową. W tle widoczne są posągi siedzącego Buddy, papugi oraz małpy. To malowidło powstało na podstawie szkiców francuskiego artysty Blaise’a Nicolasa Le Sueura, który wówczas uczył rysunku w berlińskiej Akademii Sztuk Pięknych. Huber był również odpowiedzialny za malowidła na werandach.
Das zentrale Zimmer des Pavillons wird von einem beeindruckenden Deckenfresko aus dem Jahr 1756 geschmückt, das von Thomas Huber gemalt wurde. Es zeigt asiatische Figuren, die in ein Gespräch vertieft sind. Im Hintergrund sind Statuen des sitzenden Buddha, Papageien und Affen zu sehen. Dieses Fresko wurde auf Grundlage von Skizzen des französischen Künstlers Blaise Nicolas Le Sueur geschaffen, der zu dieser Zeit an der Akademie der Künste in Berlin unterrichtete. Huber war ebenfalls für die Wandmalereien an den Veranden verantwortlich.
Półkoliste ściany pomieszczenia środkowego zdobią stiuki z zielonego marmuru. We wnętrzu dominują pozłacane elementy dekoracyjne, które nadają pomieszczeniu luksusowy wygląd. Nad oknami znajdują się rzeźby przedstawiające małpy grające na instrumentach muzycznych. Na konsolach wystawiono kolekcje chińskiej porcelany oraz świeczników. Spod kopuły zwisa ogromny, pozłacany żyrandol.
Die halbrunden Wände des mittleren Raums sind mit Stuckarbeiten aus grünem Marmor verziert. Im Inneren dominieren vergoldete dekorative Elemente, die dem Raum eine luxuriöse Ausstrahlung verleihen. Über den Fenstern befinden sich Skulpturen von Affen, die Musikinstrumente spielen. Auf Konsolen sind Sammlungen von chinesischer Porzellanware und Kerzenhaltern ausgestellt. Vom Zentrum der Kuppel hängt ein riesiger, vergoldeter Kronleuchter.
Ściany otaczających kabinów pokrywają jedwabne tkaniny, ozdobione subtelnymi kwiatowymi motywami. Ta szczególna tkanina, znana jako „Pekings”, została wyprodukowana w Prusach. Zachowały się tylko fragmenty tych materiałów, które umożliwiły rekonstrukcję wnętrz w latach 1990–1993.
Die Wände der angrenzenden Kabinette sind mit Seidenstoff bedeckt, der mit feinen floralen Motiven geschmückt ist. Diese spezielle Art von Seide, bekannt als “Pekings”, wurde in Preußen hergestellt. Nur Fragmente dieser Stoffe haben überlebt und ermöglichten eine Rekonstruktion der Innenräume in den Jahren 1990–1993.
Podsumowanie / Zusammenfassung
Pawilon Chiński w Poczdamie to arcydzieło stylu chinoiserie, które łączy europejską fascynację Dalekim Wschodem z elegancją rokoka. Zbudowany z inicjatywy Fryderyka II Wielkiego, stanowi przykład jego zamiłowania do orientalnych motywów oraz chęci wyrażenia swojej pasji do sztuki, muzyki i egzotycznych tradycji. Jego unikalna architektura, z charakterystycznymi kolumnami stylizowanymi na drzewa palmowe i naturalnej wielkości postaciami, które łączą chińskie i europejskie cechy, wciąż fascynuje odwiedzających. Wszystkie te elementy współtworzą atmosferę luksusu i egzotyki, która przyciąga wzrok i wyobraźnię zwiedzających, przenosząc ich do wyidealizowanego świata Dalekiego Wschodu.
Das Chinesische Haus in Potsdam ist ein Meisterwerk im Stil der Chinoiserie, das die europäische Faszination für den Fernen Osten mit der Eleganz des Rokoko verbindet. Es wurde auf Initiative von Friedrich II. dem Großen erbaut und ist ein Beispiel für seine Vorliebe für orientalische Motive sowie für seine Leidenschaft für Kunst, Musik und exotische Traditionen. Die einzigartige Architektur des Pavillons, mit charakteristischen Säulen, die an Palmenbäume erinnern, und lebensgroßen Figuren, die chinesische und europäische Merkmale vereinen, fasziniert noch immer die Besucher. Alle diese Elemente tragen zu einer Atmosphäre von Luxus und Exotik bei, die die Blicke und die Fantasie der Besucher anzieht und sie in eine idealisierte Welt des Fernen Ostens entführt.