W języku włoskim konstrukcja „perché + congiuntivo” jest jednym z najbardziej charakterystycznych przykładów użycia trybu łączącego. Podczas gdy tryb indicativo opisuje fakty i rzeczywistość, congiuntivo przenosi nas w świat myśli, uczuć i możliwości.
1. Zastosowanie konstrukcji „perché + congiuntivo”
Konstrukcja „perché + congiuntivo” ma najczęściej zastosowanie w zdaniach złożonych.
Schemat zdania:
[zdanie główne] + perché + [congiuntivo]
Zdanie nadrzędne opisuje działanie, decyzję lub sytuację, natomiast zdanie podrzędne oczekiwany rezultat. Spójnik „perché” występuje w znaczeniu celu („żeby”, „aby”). Przykład:
Parlo lentamente, perché tutti capiscano. – Mówię powoli, żeby wszyscy zrozumieli.
2. Logika konstrukcji: brak faktu, obecność zamiaru
Kluczowe dla tej konstrukcji jest to, że zdanie po „perché” nie stwierdza faktu. Zdanie takie wyraża intencję, cel, oczekiwanie.
Użycie congiuntivo podkreśla, że skutek jest oczekiwany, pożądany lub planowany, a nie obiektywnie stwierdzony. Dlatego konstrukcja ta pojawia się bardzo często po czasownikach mówiących o działaniu świadomym (mówić, robić, tłumaczyć, uczyć się, zamykać, pisać), kiedy ich celem jest wpłynięcie na inną osobę lub sytuację. Przykład:
Studio molto, perché superi l’esame. – Uczę się dużo, żeby zdać egzamin.
To, czy egzamin zostanie zdany, nie jest pewne – jest tylko celem.
3. Zastosowanie właściwego trybu congiuntivo
W konstrukcji „perché + congiuntivo” najczęściej używane są:
a) Congiuntivo presente – gdy cel dotyczy teraźniejszości lub przyszłości, np.
Chiudo la finestra, perché non entri il freddo. – Zamykam okno, żeby nie weszło zimno.
Tryb łączący teraźniejszy congiuntivo presente tworzymy poprzez zastąpienie zakończeń bezokolicznika -are, -ere, -ire następującymi końcówkami:
| -are | -ere | -ire | |
| io | -i | -a | -a |
| tu | -i | -a | -a |
| lui/lei | -i | -a | -a |
| noi | -iamo | -iamo | -iamo |
| voi | -iate | -iate | -iate |
| loro | -ino | -ano | -ano |
b) Congiuntivo imperfetto – gdy zdanie nadrzędne jest w czasie przeszłym, np.
Ho parlato piano, perché i bambini non si svegliassero. – Mówiłem cicho, żeby dzieci się nie obudziły.
Mamy tu klasyczną zgodność czasów (concordanza dei tempi).
Tryb łączący congiuntivo imperfetto tworzymy poprzez zastąpienie zakończeń bezokolicznika -are, -ere, -ire następującymi końcówkami:
| -are | -ere | -ire | |
| io | -assi | -essi | -issi |
| tu | -assi | -essi | -issi |
| lui/lei | -assi | -esse | -isse |
| noi | -assimo | -essimo | -issimo |
| voi | -aste | -este | -iste |
| loro | -assero | -essero | -issero |
4. Konstrukcja a podmiot
Bardzo często w zdaniach z „perché + congiuntivo” podmiot zdania głównego i podrzędnego jest różny, ale nie jest to warunek konieczny.
Różne podmioty:
L’insegnante spiega di nuovo, perché gli studenti capiscano. – Nauczyciel tłumaczy jeszcze raz, żeby uczniowie zrozumieli.
Ten sam podmiot:
Parlo lentamente, perché capisca meglio. – Mówię powoli, żeby lepiej zrozumieć.
5. Negacja w konstrukcji
Negacja nie zmienia trybu, nadal używamy congiuntivo, np.
Ti scrivo, perché non dimentichi. – Piszę do ciebie, żebyś nie zapomniał.
Negacja dotyczy oczekiwanego efektu, nie faktu.
6. Styl i rejestr językowy
Konstrukcja „perché + congiuntivo” jest bardzo częsta w języku pisanym i typowa dla języka starannego. W języku mówionym potocznym można czasem usłyszeć indicativo, ale w języku nauczanym congiuntivo jest jedyną właściwą formą.
Należy też zauważyć, że w piśmie formalnym (eseje, artykuły) zazwyczaj stawia się przecinek przed „perché” w konstrukcjach celowych. Natomiast w stylu potocznym przecinek jest opcjonalny, zwłaszcza w krótkich zdaniach, gdzie kontekst jasno pokazuje funkcję „perché”.
Przykłady zdań w wersji włosko-polskiej
| Abbassiamo la voce, perché i bambini dormano. | Ściszamy głos, żeby dzieci spały. |
| Abbiamo studiato insieme, perché superassimo l’esame. | Uczyliśmy się razem, żeby zdać egzamin. |
| Apre la finestra, perché entri un po’ d’aria. | Otwiera okno, żeby wpadło trochę powietrza. |
| Ascolta attentamente, perché non perda informazioni importanti. | Słucha uważnie, żeby nie stracić ważnych informacji. |
| Cammina piano, perché il cane non scappi. | Idzie powoli, żeby pies nie uciekł. |
| Chiudo la porta, perché non entri il freddo. | Zamykam drzwi, żeby nie wchodził chłód. |
| Ci siamo fermati, perché potessimo riposarci. | Zatrzymaliśmy się, żebyśmy mogli odpocząć. |
| Faccio esercizio ogni giorno, perché sia più forte. | Ćwiczę codziennie, żeby być silniejszym. |
| Ha chiesto aiuto, perché la situazione non peggiorasse. | Poprosił o pomoc, żeby sytuacja się nie pogorszyła. |
| Ha parlato con calma, perché nessuno si offendesse. | Mówił spokojnie, żeby nikt się nie obraził. |
| Ha preso appunti, perché si ricordasse tutto. | Robił notatki, żeby wszystko zapamiętać. |
| Ha spento il telefono, perché nessuno lo disturbasse. | Wyłączył telefon, żeby nikt mu nie przeszkadzał. |
| Ha spiegato le regole, perché tutti le rispettassero. | Wyjaśnił zasady, żeby wszyscy ich przestrzegali. |
| Hanno organizzato l’incontro, perché si chiarissero i problemi. | Zorganizowali spotkanie, żeby wyjaśnić problemy. |
| Hanno spiegato tutto, perché non ci fossero dubbi. | Wyjaśnili wszystko, żeby nie było wątpliwości. |
| L’insegnante ripete la spiegazione, perché gli studenti capiscano meglio. | Nauczyciel powtarza wyjaśnienie, żeby uczniowie lepiej zrozumieli. |
| Lavoro molto, perché la mia famiglia stia bene. | Pracuję dużo, żeby mojej rodzinie dobrze się żyło. |
| Legge molto, perché migliori il suo italiano. | Dużo czyta, żeby poprawić swój włoski. |
| Mi alzo presto, perché abbia più tempo. | Wstaję wcześnie, żeby mieć więcej czasu. |
| Parla lentamente, perché tutti capiscano. | Mówi powoli, żeby wszyscy zrozumieli. |
| Parliamo chiaramente, perché il messaggio sia chiaro. | Mówimy jasno, żeby przekaz był zrozumiały. |
| Parlo piano, perché capisca meglio. | Mówię cicho, żeby lepiej zrozumieć. |
| Preghiamo, perché tutti i bambini del mondo vivano in pace. | Módlmy się, aby wszystkie dzieci na świecie żyły w pokoju. |
| Prepara tutto in anticipo, perché nulla vada storto. | Przygotowuje wszystko wcześniej, żeby nic nie poszło źle. |
| Scrivo lentamente, perché non faccia errori. | Piszę powoli, żeby nie popełniać błędów. |
| Studiamo grammatica, perché parliamo correttamente. | Uczymy się gramatyki, żeby mówić poprawnie. |
| Studiano insieme, perché si aiutino a vicenda. | Uczą się razem, żeby sobie nawzajem pomagać. |
| Studio italiano, perché possa parlare con la gente. | Uczę się włoskiego, żeby móc rozmawiać z ludźmi. |
| Ti aiuto, perché tu possa riuscirci. | Pomagam ci, żebyś mógł dać radę. |
| Ti scrivo, perché tu non dimentichi. | Piszę do ciebie, żebyś nie zapomniał. |
Podsumowanie
Konstrukcja „perché + congiuntivo” służy do wyrażania celu lub zamierzonego rezultatu działania. Opanowanie tej konstrukcji jest jednym z kluczowych elementów poprawnej i naturalnej komunikacji w języku włoskim.