Wśród zgiełku i chaosu tętniącego życiem Hanoi, w dzielnicy Hoàn Kiêm, gdzie wąskie uliczki pełne są zapachu wietnamskiego jedzenia i hałasu skuterów, znajduje się szczególne miejsce. To Katedra Świętego Józefa – monumentalna budowla w stylu neogotyckim, która od ponad 130 lat jest duchowym i architektonicznym symbolem miasta. Jest to najstarszy kościół w Hanoi, który swoim stylem przypomina katedrę Notre-Dame w Paryżu.
Au milieu du tumulte et du chaos vibrant de Hanoï, dans le quartier de Hoàn Kiêm, où les ruelles étroites sont imprégnées des parfums de la cuisine vietnamienne et du vacarme des scooters, se trouve un lieu particulier. Il s’agit de la Cathédrale Saint-Joseph – un édifice monumental de style néo-gothique, qui depuis plus de 130 ans constitue un symbole spirituel et architectural de la ville. C’est la plus ancienne église de Hanoï, et son style rappelle celui de la cathédrale Notre-Dame de Paris.
Francuski ślad w Azji Południowo-Wschodniej / Une trace française en Asie du Sud-Est
Historia Katedry Świętego Józefa to opowieść o czasach kolonialnych, kiedy Wietnam znajdował się pod panowaniem Francuzów jako część tzw. Indochin Francuskich. Budowę kościoła rozpoczęto w 1884 roku, a zakończono dwa lata później. Uroczyste poświęcenie świątyni miało miejsce w Boże Narodzenie 1886 roku. Dla władz kolonialnych wzniesienie katedry było nie tylko aktem religijnym, lecz także symbolicznym – miało podkreślić obecność francuskiej kultury, religii i architektury w Azji.
L’histoire de la Cathédrale Saint-Joseph est un récit des temps coloniaux, lorsque le Vietnam faisait partie de l’empire colonial français sous le nom d’Indochine française. La construction de l’église a débuté en 1884 et s’est achevée deux ans plus tard. La consécration solennelle du sanctuaire a eu lieu le jour de Noël 1886. Pour les autorités coloniales, l’édification de la cathédrale n’était pas seulement un acte religieux, mais également un geste symbolique – elle devait affirmer la présence de la culture, de la religion et de l’architecture françaises en Asie.
Katedra powstała na miejscu zniszczonej w czasie wojny pagody buddyjskiej Bao Thien. Taki wybór lokalizacji nie był przypadkowy – miał silny wydźwięk ideologiczny i kulturowy, wskazując na zmianę dominującego systemu wartości i wpływów. Kościół został zaprojektowany przez Pigneau de Behaine w stylu neogotyckim i znajduje się we „francuskiej dzielnicy” Hanoi.
La cathédrale a été érigée à l’emplacement d’une pagode bouddhiste, Bao Thien, détruite pendant la guerre. Ce choix de localisation n’était pas anodin – il portait une forte charge idéologique et culturelle, signalant un changement de système de valeurs dominant et d’influence. L’église a été conçue par Pigneau de Behaine dans un style néo-gothique, et se trouve dans le « quartier français » de Hanoï.
Architektura: mała Notre-Dame w Hanoi / Architecture : la petite Notre-Dame de Hanoï
Już na pierwszy rzut oka katedra przywodzi na myśl słynną Notre-Dame w Paryżu. Neogotycki styl jest tu widoczny w każdym detalu: od strzelistych dwóch wież i ostrołukowych okien, po misternie zdobione witraże i masywną fasadę z szarego kamienia. Budowla ma 64,5 m długości, 20,5 m szerokości, a jej dwie główne wieże sięgają 31,5 m wysokości. Na szczecie elewacji znajduje się kamienny krzyż.
Dès le premier regard, la cathédrale évoque la célèbre Notre-Dame de Paris. Le style néo-gothique y est visible dans chaque détail : des deux flèches élancées et des fenêtres en ogive, aux vitraux finement décorés et à la massive façade en pierre grise. L’édifice mesure 64,5 mètres de long, 20,5 mètres de large, et ses deux tours principales atteignent 31,5 mètres de hauteur. Au sommet de l’élévation trône une croix de pierre.
Główna brama do katedry jest otwierana podczas Mszy św. Ściany zewnętrzne kościoła wykonane są z granitowych płyt kamiennych. Uwagę przykuwają wyglądające jak bliźniaczki wieże z dzwonami w środku. Wnętrze składa się z głównej nawy i dwóch bocznych oraz chóru. Zobaczymy tam główny ołtarz i kilka bocznych. Natomiast przed i za katedrą znajdują się figurki Matki Bożej.
La porte principale de la cathédrale est ouverte pendant les messes. Les murs extérieurs de l’église sont faits de dalles de granit. On remarque tout de suite les tours jumelles qui abritent des cloches. L’intérieur comprend une nef principale, deux nefs latérales et un chœur. On y trouve l’autel principal ainsi que plusieurs autels secondaires. À l’avant et à l’arrière de la cathédrale se trouvent des statues de la Vierge Marie.
Wnętrze świątyni, choć stosunkowo skromne, zachwyca spokojem i harmonią. Szczególne wrażenie robią kolorowe witraże sprowadzone z Francji oraz sufit wyłożony drewnem, przypominający odwrócony kadłub statku – motyw znany z wielu europejskich kościołów.
L’intérieur du sanctuaire, bien que relativement sobre, impressionne par sa sérénité et son harmonie. Les vitraux colorés importés de France sont particulièrement remarquables, tout comme le plafond en bois, qui rappelle la coque renversée d’un navire – un motif commun dans de nombreuses églises européennes.
Mimo europejskiego charakteru, wnętrze zawiera także elementy nawiązujące do lokalnej estetyki. Ołtarz główny zdobią ornamenty inspirowane wietnamską sztuką ludową, co tworzy unikalne połączenie dwóch światów – Wschodu i Zachodu.
Malgré son caractère européen, l’intérieur présente également des éléments inspirés de l’esthétique locale. L’autel principal est orné de motifs inspirés de l’art populaire vietnamien, créant ainsi une fusion unique entre Orient et Occident.
Organy piszczałkowe zostały zainstalowane 23 listopada 2022 roku. Zaprojektował je belgijski rzemieślnik Guido Schumacher w ramach projektu wymiany kulturalnej między Itami w Japonii a Hasselt w Belgii. Instrument posiada 1850 piszczałek.
Un orgue à tuyaux a été installé le 23 novembre 2022. Il a été conçu par l’artisan belge Guido Schumacher dans le cadre d’un projet d’échange culturel entre Itami, au Japon, et Hasselt, en Belgique. L’instrument comporte 1 850 tuyaux.
Święty Józef – patron i symbol / Saint Joseph – Patron et Symbole
Świątynia nosi imię Świętego Józefa – patrona rodzin, rzemieślników i opiekuna Kościoła katolickiego. W wietnamskim kontekście to szczególnie trafny wybór – kult rodziny i szacunek dla przodków są podstawą lokalnej kultury. Postać Józefa jako opiekuna i człowieka pracy rezonuje tu bardzo silnie, także wśród wiernych.
L’église porte le nom de Saint Joseph – patron des familles, des artisans et protecteur de l’Église catholique. Dans le contexte vietnamien, ce choix est particulièrement pertinent : le culte de la famille et le respect des ancêtres sont au cœur de la culture locale. La figure de Joseph, en tant que gardien et homme de travail, résonne profondément ici, y compris parmi les fidèles.
Katolicyzm w Wietnamie / Le catholicisme au Vietnam
Katolicyzm został wprowadzony do Wietnamu w XVI wieku przez europejskich misjonarzy, głównie portugalskich i hiszpańskich, a później francuskich jezuitów. Szczególną rolę odegrał Alexandre de Rhodes, francuski jezuita, który nie tylko ewangelizował, ale i współtworzył quốc ngữ – alfabet łaciński używany dziś w języku wietnamskim.
Le catholicisme a été introduit au Vietnam au XVIᵉ siècle par des missionnaires européens, principalement portugais et espagnols, puis par des jésuites français. Alexandre de Rhodes, jésuite français, a joué un rôle particulier : il n’a pas seulement évangélisé, mais a également contribué à la création du quốc ngữ, l’alphabet latin utilisé aujourd’hui pour écrire la langue vietnamienne.
W XIX wieku katolicyzm był postrzegany przez niektóre dynastie jako zagrożenie dla narodowej tożsamości i władzy cesarskiej, co prowadziło do krwawych prześladowań. Tysiące katolików – zarówno wiernych, jak i duchownych – zginęło za wiarę. Wielu z nich zostało później kanonizowanych przez Kościół.
Au XIXᵉ siècle, le catholicisme était perçu par certaines dynasties comme une menace pour l’identité nationale et le pouvoir impérial, ce qui a conduit à de sanglantes persécutions. Des milliers de catholiques – fidèles comme membres du clergé – ont été tués pour leur foi. Beaucoup d’entre eux ont ensuite été canonisés par l’Église.
Pod panowaniem francuskim (XIX–XX w.) katolicyzm zyskał oficjalne wsparcie. Budowano kościoły, zakładano szkoły, a Kościół katolicki zyskał silną pozycję społeczną i edukacyjną, co po upadku kolonializmu bywało postrzegane jako „dziedzictwo okupanta”.
Sous la domination française (XIXᵉ–XXᵉ siècles), le catholicisme a bénéficié d’un soutien officiel. Des églises ont été construites, des écoles fondées, et l’Église catholique a acquis une position sociale et éducative influente – ce qui, après la fin de la colonisation, a parfois été perçu comme un « héritage de l’occupant ».
Choć Wietnam jest krajem zdominowanym przez buddyzm i tradycyjne wierzenia ludowe, katolicyzm zajmuje w nim stałe miejsce. Obecnie Katolicy stanowią ok. 7 proc. ludności tego kraju (ok. 7 milionów wiernych), co czyni go drugą co do wielkości religią po buddyzmie.
Bien que le Vietnam soit un pays dominé par le bouddhisme et les croyances traditionnelles populaires, le catholicisme y occupe une place stable. Actuellement, les catholiques représentent environ 7 % de la population (soit environ 7 millions de fidèles), ce qui en fait la deuxième religion du pays après le bouddhisme.
Od 1925 roku w Hanoi istniała Delegatura Apostolska, której celem było utrzymywanie więzi z lokalnym Kościołem. Delegatura ta nie posiadała jednak statusu dyplomatycznego. Początkowo jej działalność obejmowała całe Indochiny. W 1957 komunistyczne władze Wietnamu Północnego wypędziły delegata apostolskiego z Hanoi. Przeniósł on się wówczas do Sajgonu – stolicy Wietnamu Południowego. Delegatura Apostolska w Wietnamie zawiesiła działalność w 1975 roku po wygraniu przez komunistów wojny wietnamskiej.
Depuis 1925, une Délégation apostolique existait à Hanoï, chargée de maintenir les liens avec l’Église locale. Cette délégation ne bénéficiait toutefois pas d’un statut diplomatique. Au départ, son champ d’action couvrait l’ensemble de l’Indochine. En 1957, les autorités communistes du Nord-Vietnam ont expulsé le délégué apostolique de Hanoï, qui s’est alors installé à Saïgon, capitale du Sud-Vietnam. La Délégation apostolique au Vietnam a suspendu ses activités en 1975, à la suite de la victoire des communistes dans la guerre du Vietnam.
W 2010 roku uzgodniono, że Stolica Apostolska mianuje swojego stałego specjalnego przedstawiciela ds. stosunków z Socjalistyczną Republiką Wietnamu, który jednak nie będzie rezydował w tym kraju. W latach 2011–2017 funkcję tę pełnił abp Leopoldo Girelli, a od 2018 roku abp Marek Zalewski, kolejni nuncjusze apostolscy w Singapurze.
En 2010, il a été convenu que le Saint-Siège nommerait un représentant spécial permanent pour les relations avec la République socialiste du Vietnam, sans résidence dans le pays. De 2011 à 2017, cette fonction a été exercée par Mgr Leopoldo Girelli, puis depuis 2018 par Mgr Marek Zalewski, tous deux également nonces apostoliques à Singapour.
23 grudnia 2023 roku Ojciec Święty mianował arcybiskupa Marka Zalewskiego pierwszym przedstawicielem Stolicy Apostolskiej rezydującym na stałe w Wietnamie. To historyczny krok w relacjach dyplomatycznych pomiędzy Watykanem a władzami w Hanoi, świadczący o stopniowym zacieśnianiu więzi i wzajemnym zaufaniu. Arcybiskup przybył do Hanoi 31 stycznia 2024 roku. Jednocześnie zachował on funkcję nuncjusza apostolskiego w Singapurze.
Le 23 décembre 2023, le pape a nommé Mgr Marek Zalewski premier représentant résident du Saint-Siège au Vietnam. Il s’agit d’une étape historique dans les relations diplomatiques entre le Vatican et les autorités de Hanoï, marquant un rapprochement progressif et une confiance mutuelle croissante. L’archevêque est arrivé à Hanoï le 31 janvier 2024. Il continue parallèlement à exercer ses fonctions de nonce apostolique à Singapour.
Katedra Świętego Józefa pełni ważną rolę w życiu lokalnej społeczności. Codziennie odbywają się w niej msze w języku wietnamskim, a w niedziele o godz. 10:00 także po francusku i o godz. 11:30 po angielsku.
La Cathédrale Saint-Joseph joue un rôle important dans la vie de la communauté locale. Des messes y sont célébrées quotidiennement en vietnamien, et le dimanche à 10h en français, puis à 11h30 en anglais.
Życie wokół katedry / La vie autour de la cathédrale
Dziś katedra to nie tylko miejsce kultu, ale i jedno z ulubionych miejsc spotkań mieszkańców oraz turystów. W niedziele plac przed świątynią zawsze wypełnia się wiernymi. Wokół katedry powstało wiele klimatycznych kawiarni, księgarń i butików.
Aujourd’hui, la cathédrale n’est pas seulement un lieu de culte, mais aussi l’un des endroits de rencontre préférés des habitants et des touristes. Le dimanche, la place devant l’église se remplit toujours de fidèles. Autour de la cathédrale, de nombreux cafés charmants, librairies et boutiques ont vu le jour.
Wieczorem okolica nabiera życia – ludzie spacerują, zwiedzają i robią zdjęcia. Katedra, pięknie oświetlona, staje się tłem dla rozmów, spotkań i chwil refleksji. Jest czymś więcej niż tylko budowlą – to punkt orientacyjny, symbol miasta i świadectwo jego złożonej historii.
Le soir, le quartier prend vie – les gens se promènent, visitent et prennent des photos. Magnifiquement éclairée, la cathédrale devient le décor de conversations, de rencontres et de moments de réflexion. Elle est bien plus qu’un bâtiment – c’est un repère, un symbole de la ville et le témoin de son histoire complexe.
Podsumowanie / Conclusion
Katedra Świętego Józefa w Hanoi to miejsce, które urzeka na wielu poziomach – architektonicznym, historycznym, duchowym i społecznym. To dowód na to, jak różne kultury mogą współistnieć i wzajemnie się przenikać, tworząc coś niepowtarzalnego. Warto zatrzymać się tu choćby na chwilę – usiąść na ławeczce, spojrzeć w górę na wieże i poczuć spokój w sercu jednej z najbardziej dynamicznych metropolii Azji.
La Cathédrale Saint-Joseph de Hanoï séduit à plusieurs niveaux – architectural, historique, spirituel et social. Elle incarne la manière dont des cultures différentes peuvent coexister et s’influencer mutuellement, créant ainsi quelque chose d’unique. Il vaut la peine de s’y arrêter, ne serait-ce qu’un instant – s’asseoir sur un banc, lever les yeux vers les tours et ressentir la paix au cœur de l’une des métropoles les plus dynamiques d’Asie.