W nauce języków obcych często spotykamy się z pojęciami, które pojawiają się w kontekście politycznym i prawnym. Jednym z nich jest „stan wyjątkowy”. Jak poprawnie powiedzieć „stan wyjątkowy” po hiszpańsku?
Podstawowe tłumaczenie
Najczęściej używanym i najbardziej uniwersalnym odpowiednikiem polskiego „stanu wyjątkowego” w języku hiszpańskim jest:
estado de excepción
Stan wyjątkowy jest wprowadzany w związku z poważnymi zakłóceniami w zakresie wykonywania praw podstawowych, funkcjonowania instytucji państwowych lub porządku publicznego. Termin ten oznacza sytuację nadzwyczajną, w której władze państwowe mogą czasowo ograniczyć niektóre prawa obywatelskie, żeby poradzić sobie z kryzysem. Przykład:
El estado de excepción permite a las autoridades implementar toques de queda, realizar operativos especiales y limitar ciertos derechos civiles para restaurar el orden público.
(Stan wyjątkowy pozwala władzom wprowadzać godzinę policyjną, przeprowadzać specjalne operacje i ograniczać niektóre prawa obywatelskie, by przywrócić porządek publiczny.)
En caso de amenaza al orden constitucional del Estado, a la seguridad de los ciudadanos o al orden público, el Presidente de la República de Polonia, a solicitud del Consejo de Ministros, podrá declarar, por un período determinado no superior a 90 días, el estado de excepción en parte o en la totalidad del territorio del Estado.
(W razie zagrożenia konstytucyjnego ustroju państwa, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego, Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Rady Ministrów może wprowadzić, na czas oznaczony, nie dłuższy niż 90 dni, stan wyjątkowy na części albo na całym terytorium państwa.)
El Gobierno de Honduras extendió el estado de excepción parcial implementado en diciembre de 2022 para reforzar la seguridad y combatir la criminalidad en zonas de alta incidencia
(Rząd Hondurasu przedłużył częściowy stan wyjątkowy, wprowadzony w grudniu 2022 r., w celu wzmocnienia bezpieczeństwa oraz zwalczania przestępczości na obszarach o wysokim jej nasileniu.)
La Oficina del Alto Comisionado de las Naciones Unidas para los Derechos Humanos en Honduras expresa su preocupación por la persistente renovación del estado de excepción.
(Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Praw Człowieka w Hondurasie wyraża zaniepokojenie uporczywym przedłużaniem stanu wyjątkowego.)
Inne pokrewne pojęcia
W zależności od rodzaju zagrożenia istnieją także inne terminy:
Estado de emergencia (stan nadzwyczajny)
Stan nadzwyczajny to szczególny reżim prawny wprowadzany przez władze państwowe w sytuacjach poważnego zagrożenia, gdy zwykłe środki konstytucyjne są niewystarczające. Jego celem jest ochrona państwa, obywateli i porządku publicznego.
W Polsce do stanów nadzwyczajnych należą:
- Stan wojenny – w razie zewnętrznego zagrożenia państwa lub zbrojnej napaści.
- Stan wyjątkowy – w razie zagrożenia ustroju konstytucyjnego, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego.
- Stan klęski żywiołowej – w razie katastrof naturalnych lub awarii technicznych o dużych rozmiarach.
Pojęcie to funkcjonuje zatem jako kategoria nadrzędna względem innych stanów. W czasie stanu nadzwyczajnego mogą być czasowo ograniczone niektóre prawa i wolności obywatelskie, władze otrzymują szersze kompetencje. Stan nadzwyczajny obowiązuje przez określony czas i na wskazanym obszarze. Przykłady zdań:
El Gobierno del Perú declaró estado de emergencia en 20 regiones por riesgo “muy alto” de lluvias e inundaciones.
(Rząd Peru ogłosił stan nadzwyczajny w 20 regionach z powodu „bardzo wysokiego” ryzyka opadów deszczu i powodzi.)
El Ministerio de Agricultura, Ganadería y Pesca declaró el estado de emergencia y de desastre en distritos de las provincias de Buenos Aires, Tucumán y Córdoba, afectados por lluvias extraordinarias, desbordes, inundaciones o heladas.
(Ministerstwo Rolnictwa, Hodowli i Rybołówstwa ogłosiło stan nadzwyczajny oraz stan klęski żywiołowej w jednostkach administracyjnych prowincji Buenos Aires, Tucumán i Córdoba, dotkniętych nadzwyczajnymi opadami deszczu, wezbraniami rzek, powodziami lub przymrozkami.)
El Consejo de Defensa Nacional de Cuba, presidido por Raúl Castro Ruz, aprobó el 18 de enero de 2026 medidas de preparación ante un posible estado de guerra, sin declarar oficialmente el estado de guerra.
(Rada Obrony Narodowej Kuby, pod przewodnictwem Raúla Castro Ruza, 18 stycznia 2026 r. zatwierdziła środki przygotowawcze na wypadek możliwego stanu wojny, nie ogłaszając oficjalnie stanu wojny.)
Estado de alarma (stan alarmowy)
Stan alarmowy jest wprowadzany w związku z klęskami żywiołowymi, paraliżem podstawowych usług publicznych, poważnymi epidemiami lub brakiem podstawowych produktów. Przykład:
Pedro Sánchez, ha aprobado declarar el estado de alarma en todo el territorio nacional por un periodo de quince días, para afrontar la situación de emergencia sanitaria provocada por el coronavirus COVID-19 en España.
(Pedro Sánchez zatwierdził ogłoszenie stanu alarmowego na całym terytorium kraju na okres piętnastu dni, aby stawić czoła sytuacji zagrożenia sanitarnego wywołanej przez koronawirusa COVID-19 w Hiszpanii.)
Estado de sitio (stan oblężenia)
To najbardziej restrykcyjna forma stanu nadzwyczajnego, często związana z poważnym zagrożeniem dla bezpieczeństwa państwa, np. konfliktem zbrojnym, czy atakami gangów. Stan oblężenia umożliwia czasowe ograniczenie niektórych swobód obywatelskich i znacząco rozszerza uprawnienia policji oraz wojska.
W współczesnych tekstach medialnych po polsku „stan oblężenia” brzmi dość archaicznie i kojarzy się głównie z wojną, otoczeniem miasta przez wojsko, sytuacją stricte militarną. Tymczasem w krajach Ameryki Łacińskiej estado de sitio bywa ogłaszany także w odpowiedzi na poważne kryzysy bezpieczeństwa, przemoc gangów, zamieszki wewnętrzne, czyli bez klasycznego „oblężenia” w sensie militarnym. Przykład:
El presidente de Guatemala, Bernardo Arévalo de León, declaró un estado de sitio por 30 días tras los recientes ataques contra agentes de la Policía Nacional Civil y los disturbios en tres centros penitenciarios.
(Prezydent Gwatemali Bernardo Arévalo de León ogłosił 30-dniowy stan oblężenia w następstwie ostatnich ataków na funkcjonariuszy Policji Narodowej Cywilnej oraz zamieszek w trzech zakładach karnych.)
Estado de conmoción exterior
To termin używany w kontekście prawa wenezuelskiego, oznaczający specjalny stan nadzwyczajny w przypadku zagrożenia zewnętrznego, który pozwala rządowi na przyznanie sobie szerokich uprawnień w odpowiedzi na konflikt lub agresję spoza kraju. W polskich tekstach prawniczych i dziennikarskich zwykle stosuje się termin „stan wyjątkowy w odpowiedzi na zagrożenie zewnętrzne” lub „stan wyjątkowy w związku z konfliktem zewnętrznym”. Można też tłumaczyć jako „stan nadzwyczajny zewnętrzny”, zwłaszcza w tekstach formalnych i prawniczych. Przykład:
El presidente Nicolás Maduro ha firmado y ordenando la implementación del Decreto que declara el estado de Conmoción Exterior en todo el territorio nacional.
(Prezydent Nicolás Maduro podpisał i nakazał wdrożenie dekretu, który ogłasza stan wyjątkowy w odpowiedzi na zagrożenie zewnętrzne na całym terytorium kraju.
Różnice prawne i językowe
Należy pamiętać, że choć pojęcie „stanu wyjątkowego” istnieje w wielu krajach, jego znaczenie prawne, zakres uprawnień władz i procedury wprowadzania różnią się w zależności od państwa. Dlatego w tłumaczeniach, komentarzach prasowych i rozmowach po hiszpańsku warto zawsze zwracać uwagę na kontekst prawny (jakiego rodzaju stan nadzwyczajny jest wprowadzany), kraj, którego dotyczy wypowiedź, oraz dokładne znaczenie użytego terminu, aby uniknąć nieporozumień.
Podsumowanie
Jeśli chcesz powiedzieć „stan wyjątkowy” po hiszpańsku, najbezpieczniejszym i najczęściej stosowanym określeniem będzie estado de excepción. W zależności od sytuacji możesz jednak spotkać także inne terminy. Znajomość tych różnic nie tylko wzbogaca słownictwo, ale także pomaga lepiej rozumieć hiszpańskojęzyczne media i teksty oficjalne.