W każdej rozmowie zdarzają się dygresje. Chcemy coś dopowiedzieć, dodać informację „na marginesie”, czasem zmienić temat w sposób nienachalny. W języku polskim bardzo często używamy wtedy zwrotu „nawiasem mówiąc”. Jak jednak oddać go po niemiecku, żeby brzmieć naturalnie, a nie podręcznikowo?
W niemieckim nie istnieje jeden idealny odpowiednik tego wyrażenia, ale za to mamy kilka bardzo dobrze funkcjonujących rozwiązań, które stosuje się w zależności od kontekstu.
1. Przysłówek „übrigens”
Najczęściej używanym i najbardziej uniwersalnym odpowiednikiem „nawiasem mówiąc” jest przysłówek übrigens. To słowo usłyszysz w rozmowach codziennych, dialogach filmowych i nieformalnych mailach.
Można go użyć, gdy chcesz dorzucić dodatkową informację, która nie jest kluczowa, ale warta wspomnienia. Na przykład:
Übrigens, ich komme morgen etwas später.
(Nawiasem mówiąc, jutro przyjdę trochę później.)
Często „übrigens” pojawia się po zakończeniu jednej myśli, jako luźne dopowiedzenie:
Ich habe deine E-Mail gelesen. Übrigens finde ich den Plan sehr gut.
(Przeczytałem twojego maila. Nawiasem mówiąc, uważam, że plan jest bardzo dobry.)
Może też stać w środku zdania:
Das ist übrigens nicht meine Entscheidung.
(To, nawiasem mówiąc, nie jest moja decyzja.)
2. Dopowiedzenie „nebenbei gesagt”
Kolejnym przydatnym zwrotem jest nebenbei gesagt. Brzmi on trochę bardziej jak „zastanowienie” niż „übrigens” i sugeruje, że mówiący celowo zaznacza dygresję. Świetnie sprawdza się w sytuacjach, gdy chcesz kogoś pochwalić albo zwrócić uwagę na coś dodatkowego:
Nebenbei gesagt, dein Deutsch hat sich sehr verbessert.
(Nawiasem mówiąc, twój niemiecki bardzo się poprawił.)
Możesz go też użyć, gdy informacja jest istotna, ale nie należy do głównego wątku:
Nebenbei gesagt, wir brauchen dafür mehr Zeit.
(Nawiasem mówiąc, potrzebujemy na to więcej czasu.)
Czasem pojawia się w środku zdania jako wtrącenie:
Das ist nebenbei gesagt keine leichte Aufgabe.
(To, nawiasem mówiąc, nie jest łatwe zadanie.)
3. „Apropos” – dygresja prowadząca do nowego tematu
W języku polskim „nawiasem mówiąc” bywa też używane wtedy, gdy luźno nawiązujemy do innego tematu. W niemieckim w takich sytuacjach bardzo często pojawia się apropos. Warto też zauważyć, że w języku niemieckim obowiązuje pisownia łączna, natomiast w języku polskim rozłączna (à propos). Oczywiście jest to zapożyczenie z języka francuskiego. Nie należy zatem mówić [a propos], akcentując końcowe -s, lecz mówić [a propo]
Ten zwrot działa jak pomost między tematami:
Apropos Prüfung – hast du schon alles wiederholt?
(Nawiasem mówiąc – czy powtórzyłeś już cały materiał?)
Może odnosić się do sytuacji, osoby albo kontekstu rozmowy:
Apropos Urlaubspläne – fährst du mit uns nach Griechenland?
(A propos planów wakacyjnych – czy pojedziesz z nami do Grecji?)
Apropos Wetter: Morgen soll es regnen.
(A propos pogody – jutro ma padać.)
Albo do czegoś, co pojawiło się wcześniej w rozmowie:
Apropos Buch, das du mir empfohlen hast – ich habe es schon gelesen.
(A propos / Odnośnie książki, którą mi poleciłeś – już ją przeczytałem.)
Warto pamiętać, że „apropos” nie zawsze jest dosłownym odpowiednikiem „nawiasem mówiąc”, ale bardzo często spełnia dokładnie tę samą funkcję komunikacyjną.
4. „Nebenbei bemerkt” – wersja bardziej formalna
Jeśli piszesz tekst oficjalny, artykuł, esej lub wypowiedź o bardziej neutralnym stylu, możesz spotkać się ze zwrotem nebenbei bemerkt. Brzmi on wyraźnie bardziej formalnie i rzadziej pojawia się w mowie potocznej. Przykłady:
Nebenbei bemerkt ist diese Lösung recht teuer.
(Nawiasem mówiąc, to rozwiązanie jest dość drogie.)
Czasem występuje jako wtrącenie oddzielone przecinkami:
Die Ergebnisse sind, nebenbei bemerkt, sehr interessant.
(Wyniki są, nawiasem mówiąc, bardzo interesujące.)
Albo w bardziej rozbudowanych zdaniach:
Nebenbei bemerkt hätte man das Problem früher lösen können.
(Nawiasem mówiąc, można było rozwiązać ten problem wcześniej.)
Podsumowując, zwrot „nawiasem mówiąc” w języku niemieckim ma kilka naturalnych odpowiedników, a wybór właściwego zależy od kontekstu wypowiedzi. W rozmowach codziennych najczęściej użyjemy „übrigens”, które jest najbardziej uniwersalne i neutralne. „Nebenbei gesagt” sprawdzi się wtedy, gdy chcemy świadomie zaznaczyć dygresję, „apropos” pomoże płynnie nawiązać do innego, powiązanego tematu, natomiast „nebenbei bemerkt” najlepiej pasuje do tekstów bardziej formalnych lub pisanych. Znajomość tych różnic pozwala brzmieć naturalnie i swobodnie po niemiecku.