Niektóre wyrażenia techniczne lub naukowe, choć pozornie przejrzyste w języku polskim, mogą sprawiać trudność przy przekładzie na angielski. Jednym z takich przykładów jest termin „metale ziem rzadkich”. Choć często pojawia się w mediach i publikacjach dotyczących technologii, surowców czy energetyki, jego poprawne tłumaczenie nie dla wszystkich jest oczywiste.
Czym są metale ziem rzadkich?
Metale ziem rzadkich to grupa 17 pierwiastków chemicznych, które – wbrew swojej nazwie – nie należą do szczególnie rzadkich w przyrodzie. Występują one w wielu miejscach na świecie, głównie w skałach magmowych oraz w złożach glin, jednak ich wydobycie i przetwarzanie jest skomplikowane, kosztowne i często obciążone środowiskowo.
Do metali ziem rzadkich zaliczamy: lantan, cer, prazeodym, neodym, promet, samar, europ, gadolin, terb, dysproz, holm, erb, tul, iterb, lutet, itr oraz skand.
Pierwiastki te odgrywają kluczową rolę w nowoczesnych technologiach oraz w procesie transformacji energetycznej w kierunku czystych źródeł energii. Znajdują zastosowanie w wielu branżach i produktach codziennego użytku, takich jak smartfony, telewizory, turbiny wiatrowe czy katalizatory samochodowe.
Jednym z najważniejszych zastosowań tych pierwiastków jest produkcja magnesów trwałych, które wykorzystywane są m.in. w silnikach pojazdów elektrycznych, turbinach wiatrowych, samolotach oraz systemach zbrojeniowych – w tym w pociskach kierowanych. Z tego względu metale ziem rzadkich zostały uznane za surowce strategiczne i znalazły się zarówno na liście kluczowych surowców Unii Europejskiej, jak i na analogicznej liście opracowanej przez rząd Stanów Zjednoczonych, obok takich pierwiastków jak lit, nikiel czy kobalt.
Według danych Międzynarodowej Agencji Energetycznej, Chiny są obecnie największym producentem metali ziem rzadkich na świecie i odpowiadają za około 90 procent globalnych mocy przetwórczych. Taka koncentracja produkcji rodzi poważne wyzwania geopolityczne i gospodarcze, zwłaszcza w kontekście bezpieczeństwa dostaw i niezależności surowcowej krajów rozwiniętych.
Poprawna forma angielska
Ugruntowanym i powszechnie przyjętym odpowiednikiem polskiego wyrażenia „metale ziem rzadkich” w języku angielskim jest: rare earth metals
lub alternatywnie: rare earth elements (w skrócie: REEs).
W obu przypadkach mamy do czynienia z terminami specjalistycznymi, które funkcjonują w języku angielskim jako całościowe jednostki leksykalne, a nie jako suma dosłownych znaczeń poszczególnych słów.
Struktura językowa
Z punktu widzenia składni, „rare earth metals” to typowa angielska konstrukcja rzeczownikowa, w której przymiotniki i określenia występują przed rzeczownikiem głównym. W tym przypadku:
- rare – rzadkie
- earth – ziemia (w sensie: surowiec mineralny, materiał pochodzenia naturalnego)
- metals – metale
Całość można rozumieć jako: metale pochodzące z rzadkich ziem, przy czym „rare earths” samo w sobie stanowi utrwalony termin techniczny.
Warto dodać, że w polszczyźnie przyjęto inny szyk: metale ziem rzadkich, czyli konstrukcję dzierżawczą z dopełniaczem. Przekładając to dosłownie, można łatwo dojść do błędnych form typu metals of rare earths czy rare soils metals, które nie występują w języku angielskim i nie mają umocowania terminologicznego.
Przykłady zdań w wersji polsko-angielskiej
| Choć termin „metale ziem rzadkich” sugeruje ich wyjątkową rzadkość, wiele z tych pierwiastków występuje stosunkowo często, lecz ich wydobycie i przetwarzanie jest skomplikowane i kosztowne. | Although the term ‘rare earth metals’ suggests extreme scarcity, many of these elements are relatively abundant, but their extraction and processing are complex and costly. |
| Długoterminowe strategie przemysłowe coraz częściej uwzględniają konieczność dywersyfikacji źródeł metali ziem rzadkich. | Long-term industrial strategies increasingly take into account the need to diversify sources of rare earth metals. |
| Eksploatacja złóż metali ziem rzadkich często odbywa się kosztem lokalnych społeczności i środowiska naturalnego. | The exploitation of rare earth metal deposits often comes at the expense of local communities and the natural environment. |
| Metale ziem rzadkich, choć nie zawsze powszechnie rozpoznawane, stanowią podstawę wielu współczesnych technologii, takich jak smartfony, samochody elektryczne czy systemy obronne. | Rare earth metals, though not always widely recognized, form the foundation of many modern technologies such as smartphones, electric vehicles, and defence systems. |
| Metale ziem rzadkich przestały być jedynie surowcami przemysłowymi – stały się kartą przetargową w globalnej rywalizacji gospodarczo-technologicznej między Stanami Zjednoczonymi a Chinami. | Rare earth metals have ceased to be merely industrial raw materials – they have become a bargaining chip in the global economic and technological rivalry between the United States and China. |
| Niektóre firmy opracowują nowatorskie metody odzysku metali ziem rzadkich z odpadów przemysłowych. | Some companies are developing innovative methods for recovering rare earth metals from industrial waste. |
| Niektóre kraje rozważają wprowadzenie regulacji ograniczających eksport metali ziem rzadkich, co może wpłynąć na globalne łańcuchy dostaw. | Some countries, including China, are considering introducing regulations to limit the export of rare earth metals, which could affect global supply chains. |
| Obecna struktura rynku metali ziem rzadkich jest silnie zdominowana przez Chiny, co budzi obawy związane z bezpieczeństwem dostaw na skalę globalną. | The current structure of the rare earth metals market is heavily dominated by China, raising concerns about global supply security. |
| Pojęcie „metali ziem rzadkich” obejmuje grupę siedemnastu pierwiastków chemicznych, które mają szerokie zastosowanie w przemyśle zaawansowanych technologii. | The term ‘rare earth metals’ refers to a group of seventeen chemical elements widely used in high-tech industries. |
| Pomimo wysokich kosztów inwestycyjnych, rozwój własnych instalacji do przetwarzania metali ziem rzadkich jest postrzegany jako krok w stronę niezależności surowcowej. | Despite high investment costs, the development of domestic rare earth metal processing facilities is seen as a step toward resource independence. |
| Postęp w dziedzinie alternatywnych technologii może w przyszłości zmniejszyć zależność przemysłu od metali ziem rzadkich, choć nie zlikwiduje jej całkowicie. | Advancements in alternative technologies may reduce industrial dependence on rare earth metals in the future, although not eliminate it entirely. |
| Proces separacji poszczególnych metali ziem rzadkich jest skomplikowany chemicznie i wymaga zastosowania zaawansowanych technologii przetwórczych. | The process of separating individual rare earth metals is chemically complex and requires the use of advanced processing technologies. |
| Rządy wielu państw inwestują obecnie w rozwój lokalnych źródeł metali ziem rzadkich, aby uniezależnić się od ich importu z krajów o niestabilnej sytuacji politycznej. | Governments of many countries are currently investing in the development of local sources of rare earth metals to reduce reliance on imports from politically unstable regions. |
| W badaniach naukowych nad nowymi materiałami funkcjonalnymi metale ziem rzadkich odgrywają niezmiennie istotną rolę. | In scientific research on new functional materials, rare earth metals continue to play a crucial role. |
| W kontekście globalnego wyścigu technologicznego, dostęp do metali ziem rzadkich może zadecydować o przewadze konkurencyjnej państw i korporacji. | In the context of the global technological race, access to rare earth metals may determine the competitive advantage of states and corporations. |
| W kontekście zrównoważonego rozwoju, coraz większą uwagę poświęca się możliwości recyklingu metali ziem rzadkich z wycofanego sprzętu elektronicznego. | In the context of sustainable development, increasing attention is being paid to the possibility of recycling rare earth metals from decommissioned electronic devices. |
| W obliczu niestabilności geopolitycznej, dostęp do metali ziem rzadkich powinien być przedmiotem strategicznego planowania na poziomie państwowym. | In the face of geopolitical instability, access to rare earth metals should become a matter of strategic planning at the national level. |
| W ostatnich latach coraz więcej krajów inwestuje w badania nad bezpieczniejszym i bardziej zrównoważonym wydobyciem metali ziem rzadkich. | In recent years, more and more countries have been investing in research into safer and more sustainable rare earth metal extraction. |
| W raportach gospodarczych metale ziem rzadkich często określane są jako „surowce krytyczne” dla przyszłości zielonej transformacji energetycznej. | In economic reports, rare earth metals are often described as ‘critical raw materials’ for the future of the green energy transition. |
| W związku z dynamicznym rozwojem odnawialnych źródeł energii, zapotrzebowanie na metale ziem rzadkich może w nadchodzących dekadach znacząco wzrosnąć. | With the rapid development of renewable energy sources, demand for rare earth metals may increase significantly in the coming decades. |
| Według Międzynarodowej Agencji Energetycznej Chiny są największym producentem metali ziem rzadkich na świecie i kontrolują około 90 procent globalnych mocy przetwórczych. | According to the International Energy Agency, China is the world’s largest producer of rare earth metals and controls around 90 percent of global processing capacity. |
| Współczesne magnesy neodymowe, wykorzystywane m.in. w turbinach wiatrowych i silnikach pojazdów elektrycznych, nie mogłyby istnieć bez udziału metali ziem rzadkich. | Modern neodymium magnets, used in wind turbines and electric vehicle motors, would not exist without the use of rare earth metals. |
| Wydobycie metali ziem rzadkich wiąże się nie tylko z wyzwaniami technologicznymi, ale także z poważnymi konsekwencjami środowiskowymi i społecznymi. | The mining of rare earth metals involves not only technological challenges but also serious environmental and social consequences. |
| Ze względu na rosnące zapotrzebowanie przemysłu technologicznego, dostępność metali ziem rzadkich staje się coraz bardziej strategicznym problemem gospodarczym i politycznym. | Due to increasing demand from the technology industry, the availability of rare earth metals is becoming an increasingly strategic economic and political issue. |
| Ze względu na swoje unikalne właściwości magnetyczne i optyczne, metale ziem rzadkich są trudne do zastąpienia w wielu zastosowaniach przemysłowych. | Due to their unique magnetic and optical properties, rare earth metals are difficult to replace in many industrial applications. |
| Zwiększenie przejrzystości łańcuchów dostaw metali ziem rzadkich stało się jednym z priorytetów wielu organizacji międzynarodowych. | Improving transparency in rare earth metals supply chains has become a priority for many international organizations. |
Photo: Precious stones