Podstawowe znaczenie czasownika „fare” to robić. Oprócz swojego podstawowego znaczenia ma on wiele innych znaczeń i wchodzi w skład niezliczonej liczby wyrażeń i zwrotów. Czasownik ten odmienia się w sposób nieregularny.
Odmiana czasownika „fare” w czasie teraźniejszym
| Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
| io faccio (ja robię) | noi facciamo (my robimy) |
| tu fai (ty robisz) | voi fate (wy robicie) |
| lui/lei fa (on / ona robi) Lei fa (pan / pani robi) | loro fanno (oni / one robią) Loro fanno (państwo robią) |
Czasownik „fare” wchodzi w skład różnych zwrotów i wyrażeń, które można przyporządkować do poniższych grup:
Codzienne czynności
| avere da fare | mieć coś do zrobienia, być zajętym |
| fare benzina | tankować |
| fare colazione | jeść śniadanie |
| fare due passi | wyjść na krótki spacer, przejść się |
| fare i piatti | zmywać naczynia |
| fare il bagno | brać kąpiel, kąpać się |
| fare il biglietto | nabyć bilet |
| fare il bucato | robić pranie |
| fare il letto | ścielić łóżko |
| fare il pieno | tankować do pełna |
| fare la doccia | brać prysznic |
| fare la fila | stać w kolejce |
| fare la coda | stać w kolejce |
| fare la spesa | robić zakupy (spożywcze) |
| fare le ore piccole | późno wracać do domu; późno iść spać |
| fare le pulizie | sprzątać |
| fare le spese / fare shopping | robić zakupy (w centrum handlowym) |
| fare le valigie | spakować się |
| fare palestra | ćwiczyć na siłowni |
| fare quattro passi | wyjść na krótki spacer, przejść się |
| fare un esame | zdawać egzamin |
| fare un giro | przejść się |
| fare un sogno | śnić |
| fare un viaggio | odbyć podróż |
| fare una festa | urządzić / zorganizować imprezę |
| fare una passeggiata | pójść na spacer |
| fare uno spuntino | przekąsić coś |
| farsi i capelli | kazać obciąć sobie włosy |
| farsi le unghie | zrobić sobie paznokcie |
| farsi la barba | ogolić się |
Relacje z innymi ludźmi
| fare amicizia | zaprzyjaźnić się |
| fare arrabbiare qualcuno | zdenerwować kogoś |
| fare buon viso a cattivo gioco | robić dobrą minę do złej gry |
| fare colpo su qualcuno | wywrzeć na kimś wrażenie |
| fare complimenti | prawić komplementy |
| fare conoscenza | zawierać znajomość |
| fare finta di | udawać |
| fare gli auguri a qualcuno | złożyć komuś życzenia |
| fare i capricci | kaprysić |
| fare il bidone a qualcuno | wystawić kogoś |
| fare il doppio gioco | prowadzić podwójną grę |
| fare il muso lungo | dąsać się; gniewać się |
| fare l’amore | kochać się |
| fare l’indiano | udawać Greka |
| fare la corte | zalecać się |
| fare lo spiritoso | żartować sobie; stroić sobie żarty |
| fare male a qualcuno | wyrządzać komuś krzywdę, skrzywdzić kogoś |
| fare orecchie da mercante | udawać, że się czegoś nie słyszy |
| fare pace | pogodzić się |
| fare promesse da marinaio | składać obietnice bez pokrycia |
| fare due / quattro chiacchiere | pogawędzić, zamienić dwa słowa |
| fare quattro risate | mieć ubaw; uśmiać się |
| fare un favore a qualcuno | zrobić / wyświadczyć komuś przysługę |
| fare un regalo a qualcuno | dać komuś prezent; zrobić prezent |
| fare una bella figura | zrobić dobre wrażenie, dobrze się zachować |
| fare una brutta figura | zrobić złe wrażenie, źle się zachować |
| fare una proposta | składać propozycję |
| fare una scenata a qualcuno | urządzić komuś scenę |
| fare una sorpresa a qualcuno | zrobić komuś niespodziankę |
| fare una telefonata a qualcuno | zadzwonić do kogoś |
| fare una visita a qualcuno | zrobić / złożyć komuś wizytę |
| fare uno scherzo a qualcuno | zrobić komuś żart |
| fare a pugni | bić się; walczyć |
| fare il furbo | kręcić; pogrywać |
| fare lo scemo | wygłupiać się |
| farsi beffe di qualcuno | szydzić z kogoś; lekceważyć kogoś |
| farsi vivo | dać znać o swojej obecności w jakimś miejscu |
Czas i pogoda
| fa caldo | jest ciepło |
| fa bel tempo | jest ładna pogoda |
| fa brutto tempo | jest brzydka pogoda |
| fa freddo | jest zimno |
| fare in tempo a (fare qualcosa) | zdążyć na czas ze zrobieniem czegoś |
| fare presto | zrobić coś w krótkim czasie, pospieszyć się |
| fare tardi | spóźnić się |
| due anni fa | dwa lata temu |
Praca i pieniądze
| fare fortuna | zbić majątek, zarobić fortunę |
| fare il bello e il cattivo tempo | zarządzać wszystkim |
| fare l’insegnante | pracować jako nauczyciel |
| fare soldi | zarobić pieniądze; dorobić się |
| fare un buon affare | zrobić dobry interes |
Emocje, odczucia i osobowość
| far venire la pelle d’oca | powodować, że ktoś dostaje gęsiej skórki |
| fare attenzione | uważać |
| fare del proprio meglio | zrobić wszystko, co jest w czyjejś mocy |
| fare di tutto | zrobić wszystko, co jest w czyjejś mocy |
| fare fronte a qualcosa | stawić czemuś czoła |
| fare i conti con qualcosa | rozprawić się z czymś |
| fare i salti mortali per | zrobić wszystko, co możliwe, żeby |
| fare il proprio comodo | robić coś według własnego uznania |
| fare mente locale | wytężyć umysł; skupić się na czymś |
| fare paura | budzić strach |
| fare pena | wzbudzać litość |
| fare qualcosa di testa propria | robić coś po swojemu |
| fare schifo | powodować obrzydzenie |
| fare silenzio | milczeć |
| fare storie | robić aferę |
| fare uno sforzo | podejmować wysiłek |
| fare a modo suo | robić coś po swojemu |
| farsi coraggio | odważyć się |
| farsi gli affari propri | zająć się swoimi sprawami; nie wtrącać się |
| farsi i fatti propri | zająć się swoimi sprawami; nie wtrącać się |
| farsi in quattro | dwoić się i troić |
Inne wyrażenia
| avere a che fare con qualcosa | mieć do czynienia z czymś |
| fare a meno di qualcosa | obejść się bez czegoś |
| fare caso a qualcosa | zwracać uwagę na coś |
| fare il portoghese | jechać na gapę |
| fare la scarpetta | zbierać resztki np. sosu z talerza kawałkiem chleba |
| fare parte di qualcosa | stanowić część czegoś |
| fare riferimento a qualcosa | odnosić się do czegoś |
Konstrukcja „far + bezokolicznik”
W języku włoskim często stosowana jest konstrukcja „far + bezokolicznik”. Mamy tutaj do czynienia ze zjawiskiem apokopy, czyli zanikiem głoski na końcu wyrazu. „Far” to po prostu skrócona wersja czasownika „fare”. Nie ma to żadnego wpływu na odmianę tego czasownika.
| far capire | dać komuś do zrozumienia |
| far fare | sprawić, że ktoś coś zrobi; rozkazać coś komuś |
| far finta di | udawać, że |
| far lavorare | kazać komuś pracować |
| far piangere | doprowadzić do płaczu |
| far ridere | rozśmieszać |
| far sapere | sprawić, że ktoś się dowie; dać komuś znać, powiadomić kogoś |
| far sentire / ascoltare qualcosa a qualcuno | dać coś komuś do posłuchania |
| far sentire / stare meglio qualcuno | sprawiać, że ktoś czuje się lepiej |
| far sentire in colpa qualcuno | sprawiać, że ktoś czuje się winnym |
| far stancare | zmęczyć się czymś |
| far studiare qualcuno | kazać komuś się uczyć |
| far vedere qualcosa a qualcuno | sprawić, że ktoś coś zobaczy; pokazać coś komuś |
| far pulire | kazać komuś posprzątać |
Forma „farcela”
Forma „farcela” składa się z następujących elementów: FARE + partykuła CI + zaimek LA, przy czym partykuła CI w połączeniu z zaimkami zmienia swoją formę na CE. „Farcela” oznacza dać radę coś zrobić.
Odmianie podlega wyłącznie czasownik FARE, natomiast partykuła CE i zaimek LA będą miały zawsze taką samą formę.
| Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
| io ce la faccio (daję radę) | noi ce la facciamo (dajemy radę) |
| tu ce la fai (dajesz radę) | voi ce la fate (dajecie radę) |
| lui/lei ce la fa (daje radę) Lei fa ce la fa (daje radę) | loro ce la fanno (dają radę) Loro ce la fanno (dają radę) |
Przykłady zdań z czasownikiem „fare” w wersji polsko-włoskiej
| Ani mnie to ziębi, ani grzeje. | Non mi fa né caldo né freddo. |
| Boli mnie głowa / gardło brzuch / ząb. | Mi fa male la testa / la gola / la pancia / un dente. |
| Chciałbym tobie pokazać moje mieszkanie. | Ti vorrei far vedere il mio appartamento. |
| Chciałbym wyjaśnić ci mój pogląd. | Vorrei farti capire la mia opinione. |
| Co ciebie gryzie? | Cosa ti fa arrabbiare? |
| Co robimy dzisiaj wieczorem? | Che si fa stasera? / Cosa facciamo stasera? |
| Codziennie rano biorę prysznic. | Faccio la doccia tutte le mattine. |
| Codziennie chodzę na siłownię. | Tutti i giorni faccio palestra. |
| Czy to boli? | Fa male? |
| Daj mi / pozwól mi pracować w spokoju! | Fammi lavorare in pace! |
| Daj mi znać. | Fammi sapere. |
| Daję prezent rodzicom. | Faccio un regalo ai genitori. |
| Dam państwu / ci znać! | Le / ti faccio sapere! |
| Dasz radę! / Uda ci się! | Ce la fai! |
| Dziś nic nie robię. | Oggi non faccio nulla. |
| Dzwonimy do znajomych. | Facciamo una telefonata agli amici. |
| Gdzie ciebie boli? | Dove ti fa male? |
| Jaka jest u was pogoda? – Jest zimno. | Che tempo fa da voi? – Fa freddo. |
| Jedna jaskółka wiosny nie czyni. | Una rondine non fa primavera. |
| Jemy śniadanie o godzinie 8:00 rano. | Facciamo colazione alle 8:00 di mattina. |
| Jest bardzo zimno (pogoda pod psem). | Fa un freddo cane. |
| Jest ciepło czy zimno? | Fa caldo o fa freddo? |
| Jest upał nie do wytrzymania. | Fa un caldo da morire. |
| Jutro zdaję egzamin. | Domani faccio un esame. |
| Już nie mogę. / Nie wytrzymam. / Nie dam rady. | Non ce la faccio più. |
| Kto u was zajmuje się domem? | Chi fa i lavori domèstici nella vostra casa? |
| Mam coś do zrobienia. | Ho una cosa da fare. |
| Miło mi to słyszeć. | Mi fa piacere sentirlo. |
| Możemy jeszcze zdążyć na czas. | Possiamo ancora fare in tempo. |
| Możesz wyświadczyć mi przysługę? | Puoi farmi un favore? |
| Na zewnątrz jest zimno. | Fuori fa freddo. |
| Nic nie szkodzi. / Nic się nie stało. | Non fa niente. / Non fa nulla. |
| Nie chcę się spóźnić do pracy. | Non voglio fare tardi al lavoro. |
| Nie mogę doczekać się podróży do Rzymu. | Non vedo l’ora di fare un viaggio a Roma. |
| Nie mogę obejść się bez kawy. | Non posso fare a meno del caffè. |
| Nie mogę się obejść bez czegoś słodkiego. | Non riesco a fare a meno di un dolcetto. |
| Nie udawaj Greka! | Non fare l’indiano con me! |
| Nie wiem co robić dziś wieczorem w Rzymie. | Non so che fare stasera a Roma. |
| Pokażesz mi to? | Me lo fai vedere? |
| Pokażę tobie mój nowy dom. | Ti faccio vedere la mia nuova casa. |
| Powiadom mnie, gdy dotrzesz do domu, dobrze? | Fammi sapere quando arrivi a casa, va bene? |
| Próbujesz jechać na gapę? | Stai cercando di fare il portoghese? |
| Przejdziemy się? | Facciamo quattro passi? |
| Regularnie ćwiczę na siłowni. | Faccio palestra regolarmente. |
| Robi mi się od tego niedobrze. | Questo mi fa schifo. |
| Robię, co mogę. | Faccio del mio meglio. |
| Robimy dobrą minę do złej gry. | Facciamo buon viso a cattivo gioco. |
| Ryzyko jest nieodłącznym elementem życia człowieka. | Il rischio fa parte della natura umana. |
| Stara miłość nie rdzewieje. | Amore vecchio non fa ruggine. |
| Stoję w kolejce. | Faccio la fila. |
| Ścielę łóżko. | Faccio il letto. |
| Ta muzyka jest okropna. | Mi fa schifo questa musica. |
| Ta sytuacja mnie męczy. | Questa situazione mi fa stancare. |
| Tata każe dzieciom posprzątać pokój. | Il papà fa pulire la camera ai figli. |
| Ten sąsiad ciągle mnie denerwuje. | Questo vicino sempre mi fa arrabbiare. |
| Turyści robią zdjęcia Koloseum. | I turisti fanno le foto al Colosseo. |
| Turyści stoją w kolejce przed wejściem do Muzeów Watykańskich i do Kaplicy Sykstyńskiej. | I turisti fanno la fila all’entrata dei Musei Vaticani e alla Cappella Sistina. |
| Twoje słowa doprowadzają mnie do płaczu. | Le tue parole mi fanno piangere. |
| Udajesz, że mnie nie słyszałeś? | Fai finta di non avermi sentito? |
| Uważaj! | Fa’ attenzione! |
| W wakacje zawsze robię dużo zdjęć. | In vacanza faccio sempre molte fotografie. |
| Wcześniej lub później ci to pokażę. | Prima o poi te lo faccio vedere. |
| Włoskie komedie rozśmieszają mnie. | Le commedie italiane mi fanno ridere. |
| Wszystko jedno. | Non fa differenza. |
| Z głodu boli mnie brzuch. | Mi fa male lo stomaco dalla fame. |
| Zrobię to w wolnym czasie. | Lo faccio nel mio tempo libero. |
| Zrobiłem wszystko, co możliwe, żeby przyjechać na Festiwal Piosenki Włoskiej w San Remo na czas. | Ho fatto i salti mortali per arrivare al Festival della Canzone Italiana di Sanremo in tempo. |
Foto: Isola d’Elba © Visit Tuscany It