Czasownik „sorgere” należy do włoskich czasowników regularnych zakończonych na -ere i w zależności od kontekstu przybiera różne znaczenia.
Wzór odmiany w wybranych czasach
| Presente | Futuro semplice | Imperfetto | Passato prossimo | Imperativo presente |
| io sorgo | io sorgerò | io sorgevo | io sono sorto | - |
| tu sorgi | tu sorgerai | tusorgevi | tu sei sorto | sorgi |
| lui/lei sorge | lui/lei sorgerà | lui/lei sorgeva | lui/lei è sorto/a | sorga |
| noi sorgiamo | noi sorgeremo | noi sorgevamo | noi siamo sorti | sorgiamo |
| voi sorgete | voi sorgerete | voi sorgevate | voi siete sorti | sorgete |
| loro sorgono | loro sorgeranno | loro sorgevano | loro sono sorti/e | sorgano |
Znaczenia i przykłady użycia
1. „Wznosić się” / „znajdować się” (o miejscu)
Oznacza miejsce, które się wznosi lub jest położone. Jest to najczęstsze użycie w opisach geograficznych, turystycznych i historycznych. Przykłady zdań:
Assisi sorge su una collina in Umbria. – Asyż wznosi się na wzgórzu w Umbrii.
Il monastero di San Marone ad Annaya, in Libano, sorge in una regione montuosa. – Klasztor św. Marona w Annaya w Libanie wznosi się w górzystym regionie.
Qui sorge il Castello Sforzesco, simbolo della storia milanese. – Tu wznosi się Zamek Sforzów, symbol historii Mediolanu.
2. „Wschodzić” (o słońcu, księżycu, elementach natury)
Jest to najbardziej poetyckie użycie. Przykłady zdań:
Il sole sorge all’alba. – Słońce wschodzi o świcie.
La cometa sorge nel cielo notturno. – Kometa wschodzi na nocnym niebie.
La luna sorge dietro le colline. – Księżyc wschodzi zza wzgórz.
3. „Powstawać / narodzić się”
Używane w sensie przenośnym do opisu pojawiania się lub powstawania idei, ruchów społecznych, problemów czy zjawisk. Przykłady zdań:
Da questa crisi sono sorte molte opportunità. – Z tego kryzysu narodziło się wiele możliwości.
Durante la discussione è sorto un conflitto inaspettato. – Podczas dyskusji pojawił się nieoczekiwany konflikt.
Sorge un dubbio riguardo al significato di questa parola. – Pojawia się wątpliwość odnośnie znaczenia tego wyrazu.
Czasowniki pokrewne
risorgere – „powstać na nowo” / rinascere
La città è risorta dalle ceneri. – Miasto odrodziło się z ruin.
insorgere – „powstawać gwałtownie”, „wybuchać”
Tra gli abitanti della città è insorta una protesta. – Wśród mieszkańców miasta wybuchł protest.
Przykłady zdań z czasownikiem „sorgere” w wersji włosko-polskiej
| Da quel dibattito è sorta una proposta concreta per migliorare la situazione. | Z tej debaty wyłoniła się konkretna propozycja poprawy sytuacji. |
| È sorto un problema tecnico durante l’esperimento. | Podczas eksperymentu pojawił się problem techniczny. |
| Il borgo antico sorge lungo il fiume tortuoso. | Stara osada leży wzdłuż krętej rzeki. |
| Il faro sorge sulla scogliera a picco sul mare. | Latarnia morska stoi na klifie tuż nad morzem. |
| Il monastero sorge in una valle isolata tra le montagne. | Klasztor wznosi się w odizolowanej dolinie między górami. |
| Il ponte sorge tra due colline verdi. | Most wznosi się pomiędzy dwoma zielonymi wzgórzami. |
| Il sole sorge dietro le cime innevate delle Alpi. | Słońce wschodzi zza ośnieżonych szczytów Alp. |
| Il sole sorge tra le nuvole tingendo il cielo di arancione. | Słońce wschodzi spośród chmur, malując niebo na pomarańczowo. |
| Il teatro di Hierapolis sorge maestosamente, e i dettagli conservati testimoniano l’abilità degli antichi costruttori. | Teatr w Hierapolis wznosi się majestatycznie, a zachowane detale świadczą o kunszcie starożytnych budowniczych. |
| Il vecchio castello sorge su una collina a Bardi, con una vista splendida sulla valle. | Stary zamek wznosi się na wzgórzu w Bardi z pięknym widokiem na dolinę. |
| Il villaggio sorge vicino al lago cristallino. | Wioska wznosi się w pobliżu krystalicznego jeziora. |
| La cattedrale sorge al centro della città medievale. | Katedra wznosi się w centrum średniowiecznego miasta. |
| La luna piena sorge tra le nuvole leggere. | Pełnia księżyca wschodzi między lekkimi chmurami. |
| La nebbia sorge al mattino nei campi. | Mgła wznosi się rano nad polami. |
| La torre di controllo del traffico aereo sorge accanto all’aeroporto di Fiumicino. | Wieża kontroli ruchu lotniczego wznosi się obok lotniska Fiumicino. |
| La torre medievale sorge in cima al promontorio. | Średniowieczna wieża wznosi się na szczycie przylądka. |
| La villa sorge vicino a un bosco secolare. | Willa stoi przy wiekowym lesie. |
| Le stelle sorgono lentamente mentre la notte avanza. | Gwiazdy pojawiają się powoli, gdy nadchodzi noc. |
| Mi sorprende che sorgano tante domande improvvise. | Zaskakuje mnie, że pojawia się tyle nagłych pytań. |
| Nelle vicinanze del lago Szelment Wielki, nella località di Przejma Wielka (comune di Szypliszki), sorge un radar a lungo raggio che fa parte del sistema di allerta precoce della NATO. | W okolicach jeziora Szelment Wielki, w miejscowości Przejma Wielka (gm. Szypliszki), wznosi się radar dalekiego zasięgu wchodzący w skład systemu wczesnego ostrzegania NATO. |
| Sorge un dubbio riguardo alla verità della notizia. | Pojawia się wątpliwość co do prawdziwości wiadomości. |
| Sorge una domanda fondamentale su come affrontare il futuro. | Pojawia się podstawowe pytanie, jak stawić czoła przyszłości. |
| Sorge una possibilità di collaborazione tra le due aziende. | Pojawia się możliwość współpracy między dwiema firmami. |
| Sorgi, ti prego. | Powstań, proszę cię. |
| Spero che sorgano idee innovative durante la riunione. | Mam nadzieję, że podczas spotkania pojawią się innowacyjne pomysły. |
| Su questo pianeta il sole non sorge mai. C’è solo un’oscurità eterna. | Na tej planecie nigdy nie wschodzi słońce. Jest tam tylko wieczny mrok. |
| Temo che sorgano complicazioni su questa questione. | Obawiam się, że pojawią się komplikacje w tej sprawie. |
| Temo che sorgano malintesi tra i partecipanti. | Obawiam się, że między uczestnikami pojawią się nieporozumienia. |
| Tra le austere mura della Fortezza di Modlin sorge un edificio straordinario dell’ex casino degli ufficiali. | Wśród surowych murów Twierdzy Modlin wznosi się wyjątkowy budynek dawnego kasyna oficerskiego. |
| Tra le persone sorge un senso di speranza per un futuro migliore. | Między ludźmi rodzi się poczucie nadziei na lepszą przyszłość. |
| Il piccolo tempio circolare di Romolo sorge tra le antiche rovine del Foro Romano a Roma. | Mała okrągła świątynia Romulusa wznosi się wśród starożytnych ruin na Forum Romanum w Rzymie. |
Foto: Mole Antonelliana di Torino, monumento simbolo della città e sede del Museo Nazionale del Cinema © Turismo Torino e Provincia